Κυριακή, 22 Μαρτίου 2015

Θεσσαλονίκη : Λαϊκών τραγουδιών…γεωγραφία! Θεσσαλονίκη

Iord124_600


Μέρος 1ο


Στο ελληνικό λαϊκό τραγούδι, μέσα στα μύρια χαρακτηριστικά του, μπορεί κανείς εύκολα να διακρίνει και τη γεωγραφία του σε αρκετές του στιγμές. Όπως το δημοτικό και το ρεμπέτικο τραγούδι, έτσι και το λαϊκό αναφέρεται συχνά σε πόλεις και τοποθεσίες της χώρας μας, είτε με τραγούδια αποκλειστικά αφιερωμένα σε τοπωνύμια είτε με απλές αναφορές τοπωνυμίων μέσα στα τραγούδια.
Το λαϊκό τραγούδι, όπως και το ρεμπέτικο, είναι αστικό, σε αντίθεση με το δημοτικό. Όπως είναι γνωστό, το ρεμπέτικο ρίζωσε και άνθησε σε συγκεκριμένες πόλεις του Ελληνισμού: Σμύρνη, Θεσσαλονίκη, Πειραιά, Παλαιά Αθήνα, Ναύπλιο, Ερμούπολη, Αλεξάνδρεια. Αυτές οι πόλεις εμφανίζονται συχνά-πυκνά στα ρεμπέτικα και με το πέρασμα του χρόνου πέρασαν και στο λαϊκό τραγούδι. Στο αφιέρωμα της σελίδας μας θα επιχειρήσουμε να μελετήσουμε τη…γεωγραφία του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού, μέσα από τα όσα μας χάρισαν οι λαϊκοί δημιουργοί.

Ξεκινάμε από τη νύμφη του Θερμαϊκού, τη Θεσσαλονίκη.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Η Θεσσαλονίκη, όπως προαναφέραμε, είναι μια από τις πόλεις που άνθησε το ρεμπέτικο τραγούδι. Σημαντικό και μεγάλο λιμάνι, με λαϊκές γειτονιές, η «Σαλονίκη» αποτελεί επί αιώνες τώρα πέρασμα όχι μόνο εμπορικό αλλά και πολιτιστικό. Πολλοί καλλιτέχνες, παρόλο που δεν κατάγονταν από τούτη την πόλη, δέθηκαν μαζί της και έγραψαν αρκετά τραγούδια γι’ αυτήν: Τσιτσάνης, Ζαμπέτας, Βίρβος κάποιοι από αυτούς. Ας μην ξεχνάμε βέβαια, ότι η Θεσσαλονίκη γέννησε και σπουδαίες προσωπικότητες του λαϊκού μας τραγουδιού όπως το Σταύρο Κουγιουμτζή, τη Μαρινέλλα, τον Μπάμπη Μαρκάκη, τον Κώστα Μακεδόνα κ.α.
Α) ΤΟ ΜΠΑΞΕ-ΤΣΙΦΛΙΚΙ (ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ,1948)
Εξήντα επτά περίπου χρόνια πριν, ο Βασίλης Τσιτσάνης, γράφει το γνωστό σε όλους μας «Μπαξέ Τσιφλίκι», οι στίχοι του οποίου περιέχουν περιοχές και τοποθεσίες της Θεσσαλονίκης, που ούτε σήμερα χρησιμοποιούνται με τις τότε ονομασίες τους!
Πάμε τσάρκα πέρα στο Μπαξέ Τσιφλίκι
κούκλα μου γλυκιά απ’ τη Θεσσαλονίκη
Στου Νικάκη τη βαρκούλα, γλυκιά μου Μαριγούλα
να σου παίξω φίνο μπαγλαμά
Πάμε τσάρκα πέρα στο Καραμπουρνάκι
να τα πιούμε μια βραδιά στο Καλαμάκι
κι από `κει στο Μπεχτσινάρι, σε φίνο ακρογιάλι
να σου παίξω φίνο μπαγλαμά
Πάμε τσάρκα στην Ακρόπολη, στη Βάρνα
κι από `κει στα κούτσουρα του Δαλαμάγκα
Μαριγώ θα σε τρελάνει, ν’ ακούσεις τον Τσιτσάνη
να σου παίξει φίνο μπαγλαμά
Για να ξεκινήσουμε από τα βασικά, το Μπαξέ-Τσιφλίκι ή Μπαξές είναι οι σημερινοί Νέοι Επιβάτες, παραθαλάσσια περιοχή ανατολικά της Θεσσαλονίκης. Ο όρος «Μπαξές» χρησιμοποιείται ακόμα από τους κατοίκους εκείνων των περιοχών. Ο Νικάκης κατά πάσα πιθανότητα δεν αποτελεί κάποιο σημαντικό πρόσωπο. Το Καραμπουρνάκι, το Καλαμάκι και το Μπεχτσινάρι (σημερινά σφαγεία) βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή της Καλαμαριάς. Ακρόπολη και Βάρνα βρίσκονται στην Άνω Πόλη ενώ τα «Κούτσουρα του Δαλαμάγκα» έχουν τη δική τους ιστορία. Επρόκειτο για γνωστή λαϊκή ταβέρνα του Δαλαμάγκα, στη συμβολή των οδών Τσιμισκή & Νικηφόρου Φωκά. Από εκεί πέρασαν σπουδαίες προσωπικότητες του λαϊκού και του ρεμπέτικου τραγουδιού: Τσιτσάνης, Παπαϊωάννου, Βαμβακάρης. Ο δε Τσιτσάνης λέγεται πως μέσα σε εκείνη την ταβέρνα συνέθεσε το «Μπαξέ-Τσιφλίκι»!
Β) ΟΜΟΡΦΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ,1950)
Ίσως το πιο χαρακτηριστικό τραγούδι για τη συμπρωτεύουσα. Το έγραψε ο σπουδαίος Βασίλης Τσιτσάνης εν έτει 1950 και το ερμήνευσαν για πρώτη φορά οι Πρόδρομος Τσαουσάκης, Ρένα Ντάλλια και Θανάσης Γιαννόπουλος, ενώ το επανεκτέλεσαν αργότερα με το δικό τους τρόπο ο καθένας οι Γρηγόρης Μπηθικώτσης, Γλυκερία, Μαργαρίτης, Μακεδόνας κ.α.
Είσαι το καμάρι της καρδιάς μου
Θεσσαλονίκη όμορφη γλυκιά
κι αν ζω στην ξελογιάστρα την Αθήνα
για σένα τραγουδώ κάθε βραδιά
Γ) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΜΟΥ (ΜΑΝΩΛΗΣ ΧΙΩΤΗΣ-ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ,1955)
Πέντε χρόνια μετά το Βασίλη Τσιτσάνη, έρχονται οι Χίωτης και Κολοκοτρώνης να γράψουν ακόμα ένα αξέχαστο τραγούδι για τη Θεσσαλονίκη. Ερμηνευτής αυτή τη φορά ο Στέλιος Καζαντζίδης, που είχε ζήσει ένα κομμάτι της παιδικής του ηλικίας στη Μακεδονία.
Θεσσαλονίκη μου μεγάλη φτωχομάνα
εσύ που βγάζεις τα καλύτερα παιδιά
Θεσσαλονίκη μου μεγάλη φτωχομάνα
όπου κι αν πάω σ’ έχω πάντα στην καρδιά
Η λέξη «φτωχομάνα» συνοδεύει από τότε την πόλη. Το συγκεκριμένο κομμάτι κάνει σαφές κοινωνικές αναφορές στη φτώχια που επικρατούσε τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια στη Θεσσαλονίκη, η οποία όμως δεν αφαιρεί το παραμικρό από την ομορφιά της: Γλέντια, βράδια μποέμικα, μεράκια, όμορφα κορίτσια, Λευκός Πύργος. Βασίλης Τσιτσάνης, Χιώτης και Μάιρη Λίντα, Γλυκερία οι πιο σπουδαίοι που το επανεκτέλεσαν στη συνέχεια.
Δ) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΜΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΛΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΟΥ (ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΙΔΗΣ-Γ.ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΗΣ, 1965)
Με πιο ώριμη φωνή ο Στέλιος Καζαντζίδης ερμηνεύει ακόμη ένα τραγούδι για το «πολύτιμο στολίδι του βορρά μας». Κομμάτι με πολλές εικόνες ζωγραφισμένες στους στίχους του: Στενά σοκάκια, φτωχογειτονιές, Λευκός Πύργος…
Μεγάλωσα στις φτωχογειτονιές σου,
για σένανε περήφανα μιλώ,
θυμάμαι ακόμα κάθε σου δρομάκι
και κάθε μαγικό σου δειλινό.
Θεσσαλονίκη όμορφη, πάντα θα σ’ αγαπώ,
τα μαγεμένα βράδια σου ποτέ δεν τα ξεχνώ.
Ε) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΜΠΕΤΑΣ-ΗΛΙΑΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ,1966)
Το 1966 σε ένα αεροπλάνο που ταξίδευε από τη Θεσσαλονίκη προς την Αθήνα, ο στιχουργός Ηλίας Ηλιόπουλος έγραψε κάποιους ωραίους στίχους για την πόλη που άφηνε πίσω του.
Τους έδωσε στο Γιώργο Ζαμπέτα, ο οποίος τους έντυσε με μια όμορφη λαϊκή μελωδία. Ο τελευταίος ήθελε τη δημιουργία του να την τραγουδήσει ο Κώστας Χατζής. Ο Ηλιόπουλος, που γεννήθηκε στο Δερβένι Θεσσαλονίκης το 1935,  ήθελε να ακούσει το Δημήτρη Μητροπάνο να το λέει. Λίγα χρόνια αργότερα, ο Μητροπάνος μπαίνει στο στούντιο και το ηχογραφεί κάνοντάς το αθάνατο.
Θα πάρω το αμάξι μου
στην τσέπη χαρτζιλίκι
κι απόψε τα μεσάνυχτα
θα `ρθω Θεσσαλονίκη
Θεσσαλονίκη είσαι μία
στον κόσμο δεν είν’ άλλη
Θεσσαλονίκη μου γλυκιά
πού να `χει τέτοια ομορφιά
και τα δικά σου κάλλη
ΣΤ) ΜΑΓΙΣΣΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (ΠΑΝΟΣ ΓΑΒΑΛΑΣ-ΦΩΤΗΣ ΖΗΣΟΥΛΗΣ,1966)
Ένα τραγούδι αγάπης προς «τη νυφούλα του Θερμαϊκού» έγραψε και τραγούδησε ο σπουδαίος Πάνος Γαβαλάς, στα μέσα της δεκαετίας του ’60.
Για σένα την αγάπη μου
την έκανα τραγούδι
νυφούλα του Θερμαϊκού
και του βορρά λουλούδι
Η πλανεύτρα ομορφιά σου
με ξελόγιασε
κι η δική σου η αγάπη
στη καρδιά μου σαν πουλάκι
μπήκε φώλιασε
Ζ) ΕΓΝΑΤΙΑΣ 406 (ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΜΠΗΘΙΚΩΤΣΗΣ-ΚΩΣΤΑΣ ΒΙΡΒΟΣ,1973)
Από τις πιο γνωστές και κεντρικές οδούς της πόλης ήταν από παλιά η Εγνατία. Μεγάλος δρόμος ήταν αλλά τα νούμερά του δεν έφθαναν το 1973 ως το…406! Άδικα λοιπόν έψαχναν αρκετοί τι στο καλό υπάρχει στη συγκεκριμένη διεύθυνση που να ενέπνευσε το γνωστό λαϊκό στιχουργό Κώστα Βίρβο να γράψει το γνωστό αυτό κομμάτι!
Εγνατίας τετρακόσια έξι
τράβα ταξιτζή μου πριν να φέξει
τράβα μη μας δει κι η γειτονιά,
σούρα με την κούκλα αγκαλιά
Ώπα, ώπα τα μπουζούκια
ώπα και ο μπαγλαμάς
της ζωής μας τα χαστούκια
με το γλέντι τα ξεχνάς.
Είκοσι χρόνια περίπου μετά τη «φτωχομάνα» του Χιώτη, βλέπουμε ακόμα αναφορές σε «σκληρή βιοπάλη» αλλά και σε στιγμές κεφιού, διασκέδασης, χαλάρωσης κι αγάπης.
Η) ΣΤΟ ΛΕΥΚΟ ΤΟΝ ΠΥΡΓΟ (ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΜΠΕΤΑΣ-ΞΕΝΟΦΩΝΤΑΣ ΦΙΛΕΡΗΣ, 1975)
Γνωστό άσμα του Ζαμπέτα, το οποίο ερμήνευσε ο ίδιος το 1975. Οι πιο γνωστές περιοχές της πόλης εμφανίζονται σ’αυτό το τραγούδι: Καλαμαριά, Βαρδάρης, Λευκός Πύργος, Αριστοτέλους, Τσιμισκή, Παραλία.
Είχα πάει τσάρκα στη Θεσσαλονίκη
και τριγυρνούσα στην ακροθαλασσιά
ξαφνικά στο πλάι, να με προσπερνάει
είδα μια ωραία Σαλονικιά

Το αφιέρωμα θα συνεχιστεί. Τόσο για τη Θεσσαλονίκη όσο και για άλλες πόλεις της Ελλάδας που αναφέρονται σε λαϊκά τραγούδια!

Λαϊκών τραγουδιών…γεωγραφία! Θεσσαλονίκη μέρος 2ο

Thessaloniki-1960
Αφιερώματος συνέχεια για τη γεωγραφία του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού και συνεχίζουμε από εκεί που μείναμε: Θεσσαλονίκη! Στο πρώτο μέρος του αφιερώματός μας, αναφέραμε οκτώ χαρακτηριστικά τραγούδια που αναφέρονται στη συμπρωτεύουσα και σήμερα θα συνεχίσουμε με άλλα οκτώ!
Α) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΞΑΚΟΥΣΜΕΝΗ (ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ, 1960)
Στράτος Διονυσίου και Καίτη Θύμη ερμήνευσαν το 1960 την όμορφη αυτή δημιουργία του Βασίλη Τσιτσάνη, ακόμη μια του Τρικαλινού δημιουργού για την «πιο περήφανη πατρίδα στον ντουνιά».
Κοντά σου γνώρισα τα πρώτα χτυποκάρδια
και της αγάπης μου τις πιο γλυκιές στιγμές,
με τους γλεντζέδες σου ξενύχτησα τα βράδια
μεσ’στα μπαράκια και τις φτωχογειτονιές.
Θεσσαλονίκη μου αγάπη μου μεγάλη,
ξακουσμένη σαν και σένα δεν είν’άλλη,
ξακουσμένη σαν και σένα δεν είν’άλλη,
Θεσσαλονίκη μου αγάπη μου μεγάλη.
Πρόκειται για ένα από τα πρώτα τραγούδια που ηχογράφησε ο Διονυσίου.
Β) ΑΠ’ΤΟ ΝΤΕΠΩ ΞΕΚΙΝΗΣΑ (ΘΟΔΩΡΟΣ ΤΖΙΦΑΣ-ΚΩΣΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΗΣ,1970)
Ντεπό και Καραμπουρνάκι. Αυτές οι δυο περιοχές αναφέρονται στο τραγούδι αυτό της μεγάλης Ρένας Κουμιώτη, αμφότερες στην ανατολική πλευρά της Θεσσαλονίκης.
Απ’ το Ντεπώ ξεκίνησα
για το Καραμπουρνάκι,
με τι λαχτάρα στην καρδιά,
με τι κρυφό μεράκι.
Το περσινό καλοκαιράκι
αχ, πόσο τ’ αποθύμησα.
Στα σοκάκια μες στην αντηλιά
τα μαλλιά μου έλουζες φιλιά,
διπλή ανάσα μες στο στόμα,
πιάσαμε ρίζες μες στο χώμα,
γίναμε δέντρο για πουλιά.
Και έτσι για την ιστορία ας εξηγήσουμε και τι εστί Ντεπώ. Πρόκειται για μικρή περιοχή της ανατολικής Θεσσαλονίκης. Πήρε το όνομά της από τη βελγική εταιρεία στην οποία άνηκαν τα τραμ της πόλης! Στα γαλλικά «ντεπώ» σημαίνει αποθήκη. Περισσότερες πληροφορίες για την περιοχή εδώ:
https://exiledinberlin.wordpress.com/2007/04/16/history-of-depot/
Γ) Η ΜΑΡΙΝΑ Η ΣΑΛΟΝΙΚΙΑ (ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΜΠΕΤΑΣ,1973)
Το ερμήνευσε ο Γιάννης Πουλόπουλος το 1973 και αναφέρεται σε κάποια γλυκιά Σαλονικιά που του έκλεψε την καρδιά και τα μυαλά! Δε γίνονται αναφορές σε τοπωνύμια και περιοχές της πόλης.
Ήτανε βαθύ σκοτάδι
κι έβρεχε πολύ
Σαν την είδα μεσ’ στα μάτια
την αγάπησα πολύ
Μου `χει κλέψει μου `χει κλέψει
μου `χει κλέψει την καρδιά
η Μαρίνα, η Μαρίνα, η Σαλονικιά
Δ) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΣΑΒΒΑΤΟΒΡΑΔΟ ΚΙ ΑΠΡΙΛΗΣ (ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΝΑΣΙΟΣ-ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΝΤΟΥΜΟΣ,1981)
Στις αρχές της δεκαετίας του 80 ο Χατζηνάσιος γράφει το δίσκο «Συναξάρια». Μέσα στις όμορφες δημιουργίες αυτής του της δουλειάς, βρίσκουμε και ένα υπέροχο τραγούδι για τη νύμφη του Θερμαϊκού, σε στίχους Κυριάκου Ντούμου. Ερμηνεύει ο Δημήτρης Μητροπάνος.
Θεσσαλονίκη, Σαββατόβραδο κι Απρίλης
και να μου δίνεις τον καημό μ’ απλοχεριά,
σε κάποια απόμερη γωνιά της Νέας Κρήνης
με το τζουκ μποξ να με γυρίζεις στα παλιά.
Σε ένα ρεμπέτικο θα ρίξω την ψυχή μου,
να ξεγελάσω το χαμένο τον καιρό.
Ήτανε κάποτε η άνοιξη δική μου
ήμουνα κάποτε Απρίλης σου εγώ.
Θεσσαλονίκη κι απ’ το Κάστρο το βραδάκι
να σ’ αγναντεύω και να λιώνω σαν κερί,
δεκαοχτώ χρονώ τρελό παλικαράκι
με το μεράκι σου να βγαίνω στη ζωή.
Οι αναφορές σε συγκεκριμένες περιοχές της πόλης δε λείπουν (Νέα κρήνη, Κάστρο) όπως επίσης και στο ρεμπέτικο. Η Θεσσαλονίκη, όπως αναφέρθηκε και στο πρώτο μέρος του αφιερώματός μας, ήταν μια από τις πόλεις που ρίζωσε και άνθισε το ρεμπέτικο τραγούδι. Η Νέα κρήνη βρίσκεται στα ανατολικά της πόλης.
Ε) ΕΓΩ ΕΙΜΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑ (ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΕΡΕΛΗΣ-ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΩΡΓΟΣ-ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΠΑΛΑΜΠΑΝΙΔΗΣ,1986)
Καλαμαριά: Περιοχή προσφύγων, ανατολικά της Θεσσαλονίκης, γεμάτη από το ποντιακό στοιχείο! Για αυτήν τραγούδησε η Γλυκερία το 1986 παρ’όλο που δεν κατάγεται από την εν λόγω περιοχή αλλά από τις Σέρρες!
Σαν Βαρδάρης που ’χει βάρδια
παρασέρνεις τη ζωή μου
και γεμίζεις με σημάδια, αχ
την ψυχή μου.
Μα εγώ είμ’ απ’ την Καλαμαριά,
πώς να τ’ αντέξω όλα αυτά, καρδιά μου,
αχ, πώς να τ’ αντέξω όλα αυτά;
ΣΤ) ΒΑΡΔΑΡΗΣ (ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΑΜΠΟΥΡΙΔΗΣ-ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΧΑΨΙΑΔΗΣ,1988)
Η λέξη «Βαρδάρης» φέρνει αμέσως στο νου τη Θεσσαλονίκη. Τι εστί τελικά αυτός ο «Βαρδάρης»; Περιοχή στα δυτικά της πόλης, πλατεία (η κατά κόσμο «Πλατεία Δημοκρατίας», εκεί που είναι το ΜΗΔΕΝ), άνεμος βορειοδυτικός μα και ποταμός, ο ποταμός Αξιός! Η δε προέλευση της λέξης είναι άγνωστη στο ευρύ κοινό: Προέρχεται από τους Βαρδάρους, μια μογγολική φυλή που εγκαταστάθηκε στην κοιλάδα του Αξιού τον 7ο αιώνα μ.Χ. Οι Βαρδάροι αφομοιώθηκαν με τον ντόπιο ελληνικό πληθυσμό με το πέρασμα του χρόνου.
Στα της μουσικής τώρα: Το 1988 ο Μανώλης Αγγελόπουλος ηχογραφεί το δίσκο «Έλληνας είμαι», επιστρέφοντας στην Columbia με όνειρα και προσδοκίες. Το τραγούδι «Βαρδάρης» κοσμεί το δίσκο τούτο, που δυστυχώς έμελε να είναι και ο τελευταίος του «Γύφτου» του ελληνικού πενταγράμμου: Έξι μήνες μετά την κυκλοφορία του, ο Αγγελόπουλος άφησε την τελευταία του πνοή στο Λονδίνο…
Φύσαγε Βαρδάρης στη Θεσσαλονίκη
και δεν είχα φράγκο ούτε για το νοίκι.
Κι έφερνα τις βόλτες μου κάτω στην Καμάρα
κι από τους περαστικούς ζήταγα τσιγάρα.
Κι έλεγα «Χαλάλι σου, Θεσσαλονικιά μου,
που μαζί σου έφαγα όλα τα λεφτά μου».
Αν και το δεύτερο μισό του τραγουδιού «εκτυλίσσεται» στην Αθήνα, θεωρήσαμε ότι λόγω τίτλου πρέπει να μπει στα της Θεσσαλονίκης τραγούδια. Εξάλλου όλο το κακό για μια…Θεσσαλονικιά έγινε!
Ζ) ΦΥΣΑ ΒΑΡΔΑΡΗ ΜΟΥ (ΣΤΕΛΙΟΣ ΦΩΤΙΑΔΗΣ-ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΡΟΜΟΙΡΑΣ,1992)
Η Γλυκερία, στις αρχές της δεκαετίας του ’90 κυκλοφορεί το δίσκο «Η χώρα των θαυμάτων» σε συνθέσεις του Στέλιου Φωτιάδη. Σε μια από αυτές, ανοίγει διάλογο με το Βαρδάρη.
Φύσα Βαρδάρη μου πάνω απ’ τα κάστρα,
στις μαύρες σκέψεις μου ρίξε δυο άστρα,
φύσα Βαρδάρη μου να τον ξεχάσω
κι αν βγει στο δρόμο μου να προσπεράσω.
Αχ, η νύχτα να περάσει, αχ, η νύχτα να περάσει,
φύσα Βαρδάρη μου, φύσα γκαρντάση,
μια αγκαλιά καινούργια στείλε, μια αγκαλιά καινούργια στείλε,
φύσα Βαρδάρη μου, καλέ μου φίλε ωχ.
Η) ΤΑ ΛΑΔΑΔΙΚΑ (ΜΑΡΙΟΣ ΤΟΚΑΣ-ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΓΡΑΨΑΣ, 1994)
Πρόκειται για ένα από τα πιο γνωστά τραγούδια του Δημήτρη Μητροπάνου. Αναφέρεται στα Λαδάδικα, τη γνωστή περιοχή της Θεσσαλονίκης δίπλα στο λιμάνι της και στον αγοραίο έρωτα που άνθιζε στα σκοτεινά τους στενά.
Σε συζητάν δίχως γιατί και όχι άδικα
όπως κοιμάσαι στα στενά παλιά λαδάδικα
έγινες φήμη και γι’ αυτό δε φυλακίζεσαι
ζεις στο σκοτάδι παστρικά μα δεν ορκίζεσαι
Λάμπεις στα κόκκινα σατέν που σε τυλίγουνε
άσπροι και σέρτικοι καπνοί σε καταπίνουνε
σε καλντερίμια ξενυχτάς υγρά λιθόστρωτα
στου πληρωμένου παραδείσου την αυλόπορτα
Τόσα δίνω πόσα θες
στα λαδάδικα πουλάν αυτό που θες
κάθε κάμαρα κελί
με βαριά παλικαρίσια αναπνοή
61w-VresmgL._SL500_AA280_

Το αφιέρωμα θα συνεχιστεί. Τόσο για τη Θεσσαλονίκη όσο και για άλλες πόλεις της Ελλάδας που αναφέρονται σε λαϊκά τραγούδια!

Λαϊκών τραγουδιών…γεωγραφία! Θεσσαλονίκη μέρος 3ο – Ο «Γεντικουλές»

131575-ki-cart-10
Το τρίτο μέρος του αφιερώματός μας στη γεωγραφία του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού και τη Θεσσαλονίκη είναι αποκλειστικά αφιερωμένο σε ένα της κομμάτι ζοφερό: Στο Γεντί-Κουλέ.
ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙ ΓΕΝΤΙΚΟΥΛΕ
Τι ήταν το «Γεντί-Κουλέ» ή «Γεντικουλές» που ακούμε και διαβάζουμε αρκετά συχνά; Θα ήταν ασέβεια να αναφερθούμε στα τραγούδια που αναφέρονται στο «Γεντικουλέ», χωρίς πρώτα να γράψουμε δυο λόγια για την τρομερή αυτή φυλακή της συμπρωτεύουσας.

Στην τουρκική γλώσσα yedi σημαίνει επτά και kule σημαίνει πύργος. Ο «Γεντικουλές», λοιπόν, ήταν αυτό που σήμερα αποκαλούμε «Επταπύργιο», τα «Κάστρα» της Σαλονίκης, που ορθώνονται επιβλητικά στην Άνω Πόλη. Το όλο οικοδόμημα είχε χτιστεί επί Βυζαντίου για την προστασία της πόλης από τους διάφορους εισβολείς. Είχε αρχικά δηλαδή αμυντικό καθαρά χαρακτήρα.
Κατά τη δεκαετία του 1890, όμως, οι Οθωμανοί που τότε είχαν υπό την κυριαρχία τους την πόλη, αποφάσισαν να μετατρέψουν το φρούριο σε φυλακή. Η ελληνική διοίκηση που ανέλαβε λίγα χρόνια αργότερα δεν άλλαξε τη χρήση του κι έτσι μέχρι και τη Χούντα των Συνταγματαρχών, στο «Γεντικουλέ» φυλακίστηκαν κατάδικοι και των δυο φύλων, παραβάτες όλων των αδικημάτων. Μέχρι και πολιτικοί κρατούμενοι έζησαν τη φρίκη του. Και μιλάμε για «φρίκη», διότι ο «Γεντικουλές» ήταν μια από τις πιο σκληρές φυλακές της χώρας εκείνες τις εποχές!
100_1982
Η εν λόγω φυλακή αποτέλεσε πηγή έμπνευσης πολλών ρεμπέτικων τραγουδιών. Λογικό, αν σκεφτεί κανείς ότι οι αυθεντικοί ρεμπέτες ήταν μέρος του τότε θεωρούμενου υποκόσμου και…θήτευσαν σε αρκετές φυλακές. Δυο τους φόβιζαν πολύ: Ο «Γεντικουλές» και το Παλαμήδι του Ναυπλίου.
Εφόσον υπάρχει ένας κάποιος διαχωρισμός μεταξύ ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού, οφείλουμε να σημειώσουμε ότι στο μεταπολεμικό λαϊκό τραγούδι, δε βρίσκει κανείς εύκολα αναφορές στο «Γεντικουλέ». Το ρεμπέτικο είναι αυτό που πόνεσε εκεί μέσα και που έντυσε με νότες το καταρραμένο όνομά του.
Α) ΔΡΑΠΕΤΗΣ ΤΟΥ ΓΕΝΤΙ-ΚΟΥΛΕ (ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΗΤΣΑΚΗΣ)
Βαρύ ζεϊμπέκικο που τραγούδησε ο Νίκος Γκιουλάκης. Αναφέρεται σε δραπέτη των φυλακών. Γενικώς η απόδραση είναι πάντα κρυφός πόθος των φυλακισμένων, πόσω μάλλον αυτών του Γεντικουλέ. Οι συγκεκριμένες φυλακές όμως ήταν πολύ δύσκολες για τον όποιο επίδοξο δραπέτη…
Τα κάστρα του Γεντί κουλέ
τα πήδηξα μια νύχτα
και τότε με περάσανε από μεγάλη δίκη
στη Θεσσαλονίκη, στη Θεσσαλονίκη
ήρθε και η μάνα μου κι έκλαψε στη δίκη
και μαζί της έκλαψε όλη η Θεσσαλονίκη
Ο χαρακτήρας του τραγουδιού, όμως, φαίνεται πως είναι τυχερός καθώς σε «λίγες μέρες τελειώνει η ποινή του»! Το εν λόγω τραγούδι μπορεί να το συναντήσετε και με τον τίτλο «Τα κάστρα του Γεντί-Κουλέ».

Β) ΠΕΝΤΕ ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΚΑΣΜΕΝΟΣ (ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ,1934)
Προπολεμικό ρεμπέτικο που πρώτος ερμήνευσε ο Στελλάκης Περπινιάδης. Αναφορές σε αργιλέ, μάγκες, σεκλέτια, θλίψη, τσιλιαδόρους και πολιτσμάνους κυριαρχούν στο συγκεκριμένο τραγούδι.
Πέντε χρόνια δικασμένος μέσα στο Γεντί Κουλέ
από το πολύ σεκλέτι το `ριξα στον αργιλέ
Φύσα, ρούφα, τράβα τονε, πάτα τονε κι άναφτονε
Φύλα τσίλιες για τους βλάχους, κείνους τους δεσμοφυλάκους
Κι άλλα πέντε ξεχασμένος από σένανε καλέ
για παρηγοριά οι μάγκες μου πατούσαν αργιλέ
Φύσα, ρούφα, τράβα τονε, πάτα τονε κι άναφτονε
Φύλα τσίλιες για τους βλάχους, κείνους τους δεσμοφυλάκους
Τώρα που `χω ξεμπουκάρει μέσα απ’ το Γεντί κουλέ
γέμωσε τον αργιλέ μας να φουμάρουμε καλέ
Φύσα, ρούφα, τράβα τονε, πάτα τονε κι άναφτονε
Φύλα τσίλιες για τ’ αλάνι κι έρχονται δυο πολιτσμάνοι
Ο διάλογος μεταξύ συνθέτη και ερμηνευτή στα πρώτα δευτερόλεπτα της ηχογράφησης απολαυστικός. Στη δε μουσική διαφαίνεται εύκολα η επιρροή της μικρασιάτικης και ανατολίτικης μουσικής στο ρεμπέτικο.
Γ) ΓΙΑ ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΧΑΘΗΚΑ (ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ,1952)
Πώς θα μπορούσε ο Βασίλης Τσιτσάνης που έχει γράψει τόσα όμορφα τραγούδια για τη Θεσσαλονίκη, να ξεχάσει τον περίφημο «Γεντικουλέ»; Λίγα χρόνια μετά τον πόλεμο, λοιπόν, ηχογραφείται μια δημιουργία του που τραγουδά ο σπουδαίος Πρόδρομος Τσαουσάκης!
Αν θέλεις μάνα να το δεις το δύστυχο παίδί σου,
ελα μεσ’στο Γεντί Κουλέ να κλάψει η ψυχή σου,
ελα μεσ’στο Γεντί Κουλέ να κλάψει η ψυχή σου,
για μια γυναίκα χάθηκα σκληρά καταδικάστηκα.
Οι ρεμπέτες συνηθίζουν στα τραγούδια της φυλακής να απευθύνονται σε μητέρες, οι οποίες πάντα «κλάινε για το δύστυχο παιδί τους». Το ίδιο κάνει και εδώ ο Τσιτσάνης. Διαβάζουμε και για κελιά σκοτεινά, αλυσίδες και γενικώς το συγκεκριμένο τραγούδι διακατέχεται από απελπισία, καθώς ο τελευταίος του στίχος έχει ως εξής: «Μες στο Γεντί-Κουλέ τα νιάτα μου θα αφήσω».
Δ) ΑΝΑΣΤΕΝΑΖΕΙ Ο ΓΕΝΤΙ-ΚΟΥΛΕΣ (ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΚΟΤΟΜΑΤΗΣ)
Ο Σαράντος Κοτομάτης είναι ένας από τους λιγότερο γνωστούς δημιουργούς του ρεμπέτικου. Έγραψε κι αυτός για τις φυλακές αυτές της συμπρωτεύουσας:
Αναστενάζει ο Γεντί – Κουλές,
τί έχεις, παληκάρι μου και κλαις.
Θρηνώ τα μαύρα νιάτα μου
στο κρύο το κελί μου,
μέσ’ στα βαρειά τα σίδερα
θ’ αφήσω το κορμί μου.
Αναστενάζει ο Γεντί – Κουλές,
κουράγιο, παληκάρι μου, μην κλαις.
Αντιλαλούν απόψε οι φυλακές
και κλαίει όλος ο Γεντί – Κουλές.
Αύριο το ξημέρωμα
τον κόσμο τον αφήνω,
αφού με καταδίκασαν,
το χρέος μου το δίνω.
Αναστενάζει ο Γεντί – Κουλές,
κουράγιο, παληκάρι μου, μην κλαις.
Αναστενάζει ο Γεντί – Κουλές,
τί έχεις, παληκάρι μου και κλαις.
Αφήνω τη γυναίκα μου,
τα δόλια τα παιδιά μου,
ήρθε η στερνή η ώρα μου
και σφίγγεται η καρδιά μου.
Καταδικασμένος σε θάνατο ο χαρακτήρας του τραγουδιού αυτού βρίσκεται σε κατάσταση απελπισίας. Νέος, με γυναίκα και παιδιά, δεν πρόλαβε να χαρεί τη ζωή του και θα αφήσει τα «μαύρα νιάτα» του, για λόγο που δεν αναφέρει. Ερμηνευτές οι Ανθούλα Αλιφραγκή και Γ. Γογούσης.
Ο Σαράντος Κοτομάτης έγραψε κι άλλο τραγούδι για φυλακές, όχι όμως για το Γεντί-Κουλέ αλλά για το Παλαμήδι του Ναυπλίου.
Ε) ΓΕΝΤΙ ΚΟΥΛΕ (ΣΩΣΟΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ-ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΣΑΒΒΙΔΗΣ,1934)
Ξεχασμένο τραγούδι δυο ξεχασμένων -δυστυχώς- δημιουργών που δεν ήταν ρεμπέτες!  Ο Σώσος Ιωαννίδης ήταν γνωστός και ως «Ψυριώτης» και έγραψε τραγούδια που ερμήνευσαν μεταξύ άλλων η Ρόζα Εσκενάζυ και η Χαρούλα Αλεξίου. Ο δε Αιμίλιος Σαββίδης κουβαλούσε το παρατσούκλι «Βοσπορινός» και ήταν στιχουργός. Σοφία Βέμπο, Μαρούδας, Πολυμέρης, Μπέλλου είναι κάποιοι από τους ερμηνευτές που τραγούδησαν δημιουργίες του.
Οι δυο τους συνεργάστηκαν για…χάρη του Γεντικουλέ. Τραγουδά ο Γιώργος Παπασιδέρης,
Πέρα στο Γεντί Κουλέ τα κάστρα γκρεμούν
στον πόνο τους πνιγμένοι μέρα νύχτα τραγουδούν
δερβισάδες κι οι καρδιές βαρυγκωμούν
πέρα ‘κει στις φυλακές κλεισμένος κι εγώ
για σένα καρδιοκλέφτρα τον σεβντά μου τραγουδώ
με λουλάδες μαστουρώνω και μεθώ
Για σένα ισοβίτης στο Γεντί Κουλέ θρηνώ
αμάν άμαν τον σεβντά μου τραγουδώ
Πέρα στο Γεντί Κουλέ ακούς μια φωνή
και παίζει το μπουζούκι με καημό να τραγουδεί
στο σκοτάδι μια αγάπη να θρηνεί
μέσα εδώ στις φυλακές ημέρες περνώ
με στεναγμό και πόνο τον σεβντά μου τραγουδώ
και ματώνω μαστουρώνω και μεθώ
Για σένα ισοβίτης στο Γεντί Κουλέ θρηνώ
αμάν άμαν τον σεβντά μου τραγουδώ
ΣΤ) ΒΡΑΔΙΑΣΕ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΕΝΤΙ ΚΟΥΛΕ (ΓΕΝΤΙ ΚΟΥΛΕ) (ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΗΤΣΑΚΗΣ,1957)
Άλλη μια δημιουργία του Γιώργου Μητσάκη που πρώτος ερμήνευσε ο Στέλιος Καζαντζίδης.
Βράδιασε και στο Γεντί Κουλέ,
σωπάσανε τα σήμαντρα, σκοτάδι είναι βαθύ.
Κάποιος όμως, κάποιος που πονάει
δεν μπορεί να κοιμηθεί.
Έλα, μανούλα μου, πριν με δικάσουνε,
κλάψε να μ’ απαλλάξουνε.
Εδώ και πάλι ο κατάδικος σκέφτεται τη μάνα του, πονάει, την καλεί να έρθει να τον δει παρόλο που ξέρει πως για ακόμη μια φορά θα την κάνει να κλάψει. Νιώθει, δε, πως δεν έκανε κάτι τόσο βαρύ που να τον αναγκάζει να περνά τα πάνδεινα στη φριχτή αυτή φυλακή. Ζηλεύει, τέλος, τον υπόλοιπο κόσμο που βρίσκεται έξω από το Γεντικουλέ και χαίρεται τη ζωή του ελεύθερος, χωρίς δεσμά και αλυσίδες.
Ο Ηλίας Πετρόπουλος, στο βιβλίο του «Ρεμπέτικα Τραγούδια», σημειώνει για το εν λόγω κομμάτι πως η επωδός του θυμίζει παλαιά τραγούδια του Παλαμηδίου.
Ζ) ΓΕΝΤΙ ΚΟΥΛΕ (ΜΑΡΙΟΣ ΤΟΚΑΣ-ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΓΡΑΨΑΣ)
Ο Πασχάλης Τερζής ηχογράφησε το 2001 τη δημιουργία αυτή των Μάριου Τόκα και Φίλιππου Γράψα και τη συμπεριέλαβε στο δίσκο «Θέλω να πω». Στίχοι μεστοί και ζωντανοί που δίνουν εικόνες τόσο από τη γύρω γειτονιά της Άνω Πόλης όσο και από το εσωτερικό της φυλακής.
Στη γειτονιά μου πορνευόταν η αλήθεια
κουβεντιαστά από ταβέρνα σε ταβέρνα.
Και μια μικρή καμπαρετζού μ’ ωραία στήθια
γύριζε πάντοτε στο σπίτι της παρθένα.
Είχε μπεκρήδες και με τ’ όνομα ξενύχτες
που βρίζαν ψάχνοντας να βρουν τα βήματά τους
και κάτι μάγκες φτωχοδιάβολους αλήτες
που μπλέκαν σ’ έρωτες και βρίσκαν τον μπελά τους.
Στου Γεντί Κουλέ το δρόμο
τοιχοκόλλαγαν τον νόμο,
στου Γεντί Κουλέ την πύλη
κλαίγαν συγγενείς και φίλοι.
eptapirgio [640x480]
Το αφιέρωμα θα συνεχιστεί. Τόσο για τη Θεσσαλονίκη όσο και για άλλες πόλεις της Ελλάδας που αναφέρονται σε λαϊκά τραγούδια!

Λαϊκών τραγουδιών…γεωγραφία! Θεσσαλονίκη Μέρος 4ο

salonka
Στο τέταρτο και τελευταίο μέρος του αφιερώματος για τη Θεσσαλονίκη και τα τραγούδια της θα διαβάσετε και θα ακούσετε κομμάτια που αναφέρονται στις περίφημες γυναίκες της συμπρωτεύουσας. Άλλες δυναμικές, άλλες συνεσταλμένες, άλλες «καταφερτζούδες», οι Σαλονικιές αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για τους δημιουργούς του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού. Ακόμη, δεν λείπουν και κλασικά και διαχρονικά κομμάτια που ακούγονται μέχρι και σήμερα.

Α) ΕΙΜΑΙ ΑΠ’ΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (ΧΡΗΣΤΟΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ-ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ,1972)
Για μια Σαλονικιά έγραψε ο Πυθαγόρας Παπασταματίου στις αρχές της δεκαετίας του ’70. Μια Σαλονικιά δυναμική, κτητική, που θέλει ο άνδρας της να της ανήκει «ωραία, τίμια και αποκλειστικά». Αναφορές σε τοπωνύμια της πόλης δεν υπάρχουν στο συγκεκριμένο τραγούδι. Ερμηνεύει η Λίτσα Διαμάντη (η οποία δεν είναι Σαλονικιά!) με το Γιάννη Πάριο. Αργότερα το τραγούδησε και η Μαριώ.
Αυτή τη νύχτα μείνε
να τα πούμε τελειωτικά.
Ζωή αυτή δεν είναι
να γυρίσεις μ’ άλλες μυστικά.
Είμ’ από τη Θεσσαλονίκη
κι ο άντρας θέλω να μου ανήκει
ωραία, τίμια και αποκλειστικά.
Το πανωφόρι μου το δίνω, αγόρι μου,
μα την αγάπη μου μη μου αγγίξουνε.
Τράβα τη στράτα σου, ζήσε τα νιάτα σου
και δάκρυ δάκρυ μου όλα θα λήξουνε.
Η γυναίκα από τη Θεσσαλονίκη παρουσιάζεται από τον Πυθαγόρα συνειδητοποιημένη,με αισθήματα μεν αλλά χωρίς καμιά διάθεση να κάνει υποχωρήσεις και να ανεχτεί καταστάσεις που δεν της αρέσουν.
Β) ΔΗΜΗΤΡΟΥΛΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΙΑ (ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΙΟΥΠΡΟΥΛΗΣ)
Πριν συνεχίσουμε στο τραγούδι «Δημητρούλα Θεσσαλονικιά», οφείλουμε να γράψουμε δυο λόγια για τον ξεχασμένο δημιουργό Στέφανο Κιουπρούλη. Ο Κιουπρούλης, γνωστός και ως «Χοντρονάκος» γεννήθηκε το 1928 στη Θεσσαλονίκη όπου και δραστηριοποιήθηκε καλλιτεχνικά. Ο πατέρας του συμμετείχε σε κομπανία στη Σμύρνη, πριν την καταστροφή. Συνεργάστηκε με σπουδαία ονόματα, όπως οι Μάρκος Βαμβακάρης, Μπαγιαντέρας, Σωτηρία Μπέλλου, Ρούκουνας κ.α. Στα λαϊκά στέκια της συμπρωτεύουσας ήταν ξακουστός. Πέθανε πάμπτωχος το 1998 στη «Νύμφη του Θερμαϊκού».
xontronakos
Ο Χοντρονάκος
Πάμε τώρα στη Δημητρούλα τη Θεσσαλονικιά. Στο τραγούδι αυτό, ο Κιουπρούλης περιγράφει μια όμορφη νεαρή κοπέλα, μάλλον συνεσταλμένη, την οποία προτρέπει να ζήσει τη ζωή της και να γλεντήσει τον ντουνιά. Οπωσδήποτε πιο ντροπαλή η συγκεκριμένη Σαλονικιά από αυτήν του Πυθαγόρα! Ερμηνευτής ο Απόστολος Νικολαίδης ενώ αργότερα το ερμήνευσε και η Μαριώ.
Δημητρούλα, Δημητρούλα
άσε τα καμώματα
γλέντα το ντουνιά, τώρα πού ‘σαι νια
όμορφη Θεσσαλονικιά
Δημητρούλα, Δημητρούλα
μη σε νοιάζει για προικιά
έχω και παρά, ψείρες με ουρά
όμορφη Θεσσαλονικιά
Δημητρούλα, Δημητρούλα
άσε τα καμώματα
στα γεράματα, θα ‘χεις κλάματα
όμορφη Θεσσαλονικιά

Γ) ΚΑΠΟΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΙΑ (Μ. ΜΠΑΚΑΛΗΣ – Σ. ΠΑΠΑΔΑΚΟΣ)
Ο Χρηστάκης τραγούδησε την δημιουργία αυτή των Μπακάλη και Παπαδάκου, η οποία όμως δεν αναφέρεται αποκλειστικά στη Θεσσαλονίκη αλλά και σε συνοικίες της Αθήνας και του Πειραιά. Λόγω τίτλου όμως αποφασίσαμε να το συμπεριλάβουμε στο κεφάλαιο της Θεσσαλονίκης. Εξάλλου, όπως ακούμε και στους στίχους, αυτή που του έχει κλέψει την καρδιά, είναι μια ξανθιά από την περιοχή του Γεντικουλέ!
Δεν υπάρχει συνοικία, δεν υπάρχει γειτονιάν
α μην έχω μια γυναίκα, σαν τρελή να μ’ αγαπά
Μα εμένα τη καρδιά μου, τη κρατάει μια ξανθιά
στου Γεντί Κουλέ τα κάστρα, κάποια Θεσσαλονικιά
Μια Σμυρνιά στην Ιωνία, στο Παγκράτι άλλη μια
και στο Περιστέρι ακόμα, κι άλλη μια στην Κοκκινιά
Μα εμένα τη καρδιά μου, τη κρατάει μια ξανθιά
στου Γεντί Κουλέ τα κάστρα, κάποια Θεσσαλονικιά
Δεν υπάρχουν πολιτείες, δεν υπάρχουνε χωριά
όπου πήγα μ’ αγαπήσαν, κι έχω θύματα πολλά
Δ) ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΙΑ (ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ,1947)
Άλλο ένα κομμάτι του Βασίλη Τσιτσάνη, το οποίο αναφέρεται στη Σαλονίκη και σε μια Σαλονικιά, χωρίς όμως να γίνονται αναφορές σε περιοχές και τοπωνύμια της πόλης. Το ερμήνευσε ο ίδιος με το Στελλάκη Περπινιάδη και την Ιωάννα Γεωργακοπούλου.
Κατερίνα Κατερίνα τη ζωή τη ζούμε μια φορά
γλέντησε τρελά τον παλιοντουνιά
τώρα που `χεις νιάτα κι ομορφιά
γλέντησε τρελά τον παλιοντουνιά
Κατερίνα Θεσσαλονικιά.
Κατερίνα Κατερίνα
θα σε ντύσω στα μεταξωτά
ρούχα και χαλιά απ’ την αραπιά
θα σου φέρω κούκλα μου γλυκιά
ρούχα και χαλιά απ’ την αραπιά
Κατερίνα Θεσσαλονικιά
Όπως ο «Χοντρονάκος» προτρέπει τη Δημητρούλα από τη Θεσσαλονίκη να γλεντήσει και να ζήσει τη ζωή της, έτσι και ο Τσιτσάνης μιλά στη νεαρή κι όμορφη Κατερίνα τη Σαλονικιά και τη συμβουλεύει να «γλεντήσει τρελά τον παλιοντουνιά».
Ε) ΕΔΩ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΑΛΟΝΙΚΗ (ΧΡΗΣΤΟΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ-ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΧΑΨΙΑΔΗΣ, 1983)
Καλαμαριά, Σαλονίκη, Ντεπώ μάλλον νοσταλγούνται από το στιχουργό Λευτέρη Χαψιάδη. Στο δίσκο «Τραγουδιστής», ο Γιώργος Νταλάρας θα ερμηνεύσει και το συγκεκριμένο κομμάτι.
Εδώ δεν είναι Σαλονίκη
δεν είναι εδώ Καλαμαριά
εδώ σε σέρνει απ’ το μανίκι
ο πόνος κι η ανημποριά
Εδώ ο ξένος είναι ξένος
κι οι ξένοι γύρω του βουβοί
μικρός φτωχός κυνηγημένος
δεν έχει πόρτα να διαβεί
Εδώ δεν είναι Σαλονίκη
εδώ δεν είναι το Ντεπό
εδώ μονάχα σου ανήκει
η πίκρα απ’ τον ξεριζωμό
Εδώ ο ξένος είναι ξένος
κι οι ξένοι γύρω του βουβοί
μικρός φτωχός κυνηγημένος
δεν έχει πόρτα να διαβεί.
Μάλιστα, όπως αποκάλυψε μέσω διαδικτύου το 2012 ο στιχουργός, το τραγούδι είχε κι άλλη στροφή, η οποία, όμως, ουδέποτε ηχογραφήθηκε:
Εδώ δεν είναι Σαλονίκη
τα γλέντια τα ποντιακά
εδώ παγώνει η καρδιά σου
όταν μιλούν γερμανικά

Γίνεται σαφές λοιπόν, πλέον, πως ο χαρακτήρας του κομματιού τούτου βρίσκεται στην ξενιτιά, στη Γερμανία, κατάγεται από την ανατολική Θεσσαλονίκη και αναπολεί κάθε γωνιά της όμορφης αυτής πόλης.
ΣΤ) Ο ΣΑΛΟΝΙΚΙΟΣ (ΧΡΗΣΤΟΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ-ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ,1985)
Εν έτει 1985 κυκλοφορεί ο δίσκος του Στράτου Διονυσίου με τίτλο «Ο Σαλονικιός». Το ομώνυμο τσιφτετέλι ακούγεται μέχρι και σήμερα. Αναφέρεται σε ένα μάγκα από τη Θεσσαλονίκη που στην πίστα «χορεύει και γουστάρει» και κερδίζει τις εντυπώσεις.
Άιντε, κάντε όλοι στην μπάντα
να βγει να χορέψει, ο Σαλονικιός
Άιντε, κάντε του λεζάντα
την βραδιά να κλέψει, ο Σαλονικιός
Οι μπαγλαμάδες ν’ αρχίσουν τσιφτετέλια
ν’ ανάψουνε τα τέλια, ολοταχώς
Και τα μπουζούκια να κάψουν το πατάρι
χορεύει και γουστάρει, ο Σαλονικιός
Γλέντι όμορφο και φίνο
φούντωσε κι απόψε, ο Σαλονικιός
Άιντε, στην υγειά του πίνω
να `ναι πάντα ωραίος, ο Σαλονικιός
Λένε πως το άτομο για το οποίο έγραψε το συγκεκριμένο άσμα ο Λευτέρης Παπαδόπουλος ήταν υπαρκτό αλλά δεν ήταν…Σαλονικιός! Αντίθετα, λένε πως κατάγονταν από τη γειτονική Πιερία. Πρέπει να σημειωθεί πως ο «Σαλονικιός» δεν είχε καμία σχέση με το Δημήτρη Σέμση (παραδοσιακός βιολιστής της προπολεμικής περιόδου που αποκαλούνταν «Σαλονικιός») ούτε και με διαβόητο νταβατζή της δεκαετίας του ’70, που επίσης αποκαλούνταν «Σαλονικιός»

Ζ) Η ΣΤΕΛΛΑ Η ΣΑΛΟΝΙΚΙΑ (ΣΠΥΡΟΣ ΖΑΓΟΡΑΙΟΣ,1991)
Άλλο ένα τραγούδι για μια Σαλονικιά χωρίς περεταίρω αναφορές σε γειτονιές, περιοχές και δρόμους της συμπρωτεύουσας. Μετά την Κατερίνα, τη Μαρίνα και τη Δήμητρα, ήρθε το 1991 η Στέλλα με τη φωνή της Μαριώς.
Αναθεμά τον αίτιο που σε’ χει ξεμυαλήσει
και μέκανε να σε ζητώ σ’ ανατολή και δύση
Καλά μου το `πε στον καφέ καλά μου το `πε στα χαρτά
η Στέλλα η Σαλονικιά, η Στέλλα η Σαλονικιά
Απ’ τη στιγμή που έφυγες με δέρνει η αγωνία
με κλαίν’ απο τον Πειραιά ως τη Μακεδονία
Καλά μου το `πε στον καφέ καλά μου το `πε στα χαρτά
η Στέλλα η Σαλονικιά, η Στέλλα η Σαλονικιά
Καλά μου το `πε στον καφέ καλά μου το `πε στα χαρτά
η Στέλλα η Σαλονικιά, η Στέλλα η Σαλονικιά

Η) Σ’ΑΝΑΖΗΤΩ ΣΤΗ ΣΑΛΟΝΙΚΗ (ΜΑΡΙΟΣ ΤΟΚΑΣ-ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΓΡΑΨΑΣ,1992)
Το γνωστό ζεϊμπέκικο του Δημήτρη Μητροπάνου που ακόμα και σήμερα παραμένει ιδιαίτερα δημοφιλές. Ελάχιστες αναφορές σε τοπωνύμια γίνονται: Μονάχα για Βαρδάρη και Πλαταμώνα διαβάζουμε ενώ διάσπαρτα στους στίχους βλέπουμε «σοκάκια φαναριώτικα» και «αγιονορείτικο κρασί».
Αφού με έσπειρε μια μοίρα αυτοκρατόρισσα
μήτρα με γέννησε αρχαία Μακεδόνισσα
μ’ άδεια φαρέτρα πολεμάω το χειμώνα
από το κάστρο στην καρδιά του Πλαταμώνα

Αφού με φέρνει μονοπάτι φαναριώτικο
ένα σοκάκι με κρατάει σαλονικιώτικο
έλα ένα βράδυ την υπόσχεση να πάρεις
πριν να τη σβήσει με σφουγγάρι ο Βαρδάρης

Σ’ αναζητώ
Σ’ αναζητώ στη Σαλονίκη ξημερώματα
λείπει το βλέμμα σου απ’ της αυγής τα χρώματα
σ’ αναζητώ
σ’ αναζητώ μ’ ένα βιολί κι ένα φεγγάρι
λείπει το όνειρο εσύ και το δοξάρι

aristotls 
Το αφιέρωμα για τις άλλες πόλεις της Ελλάδας που αναφέρονται σε στίχους λαϊκών τραγουδιών θα συνεχιστεί.



Μάγισσα Θεσσαλονίκη - Πάνος Γαβαλάς (στίχοι)

GetGreekMusic

 


ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΙΔΗΣ

 photo signature_zpsd2a79fd8.jpg