Τρίτη, 8 Δεκεμβρίου 2015

Πρώτη Σερρών : Το " Χαγιάτι Λαδιά " στην Πρώτη Σερρών του δήμου Αμφίπολης.

http://www.hayatiladia.gr/arxitektonikh_photos/hayatiladia_eisodos_03.JPG

Η ιστορία της οικογενείας Αχιλλέα & Δάφνης Λαδιά 

          "Είμαστε ντόπιοι", έλεγε ο πατέρας μου κάθε φορά που τον ρωτούσα από πού ήταν ο παππούς, η γιαγιά και οι προπαππούδες και η μητέρα μου συμπλήρωνε: "ο δικός μου ο παππούς ήρθε από τα ’γραφα και λεγόταν Χατζηνούνης γιατί είχε πάει στο Χατζηλίκ (στους Αγίους Τόπους)" και καμάρωνε για το σόι της.

        Ο προπάππους ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΟΣΧΟΥ γεννήθηκε περίπου το 1825-1830 και είχε άλλους τρεις αδερφούς. Τον Δημήτριο, τον Γεώργιο και τον πατέρα του Πούλιου.

          Μέχρι 21-4-1912 όλες οι γενιές κρατούσαν το επώνυμο Μόσχου οπότε και το άλλαξαν (άγνωστο για ποιο λόγο). Οι απόγονοι του Δημητρίου που παντρεύτηκε την Θαλασσία άλλαξαν το επώνυμο τους από Μόσχου σε Ψήρα. Οι απόγονοι του Γεωργίου που παντρεύτηκε την Ευαγγελία άλλαξαν το επώνυμο τους από Μόσχου σε Χατζηντίμπα. Οι απόγονοι του τρίτου αδελφού που δεν γνωρίζουμε το όνομά του και της γυναίκας του (γνωρίζουμε ότι ήταν ο πατέρας του Πούλιου) άλλαξαν το επώνυμο τους από Μόσχου σε Φουσκωτή.

Ο Νικόλαος Μόσχου (προπάππους μου) παντρεύτηκε την Σοφία και απέκτησαν έξι παιδιά (τρία κορίτσια και τρία αγόρια) :

- Χιόνω η οποία παντρεύτηκε τον Γιαννούλα,

- Φλούρου η οποία παντρεύτηκε τον Τερζόγλου,

- Βασίλου η οποία παντρεύτηκε τον Τσιφούτη,

- Πασχάλη (μετέπειτα σόι με οικ. Τσιουτσιούλη),

- Παναγιώτη (Πάντσιο) και

- Ευάγγελο (παππούς μου)ο οποίος ήταν ο τελευταίος στη σειρά και γεννήθηκε το 1870-1943. Παντρεύτηκε την Ευαγγελία Παναγ. Καργιανιώτη (1875-1954) και απέκτησαν έξι παιδιά:

  -- Αγγελος 1895-19..,

  -- Σωτήρης 1897-19..,

  -- Βασίλης 1900-1921 (Μάχη Τσαούς Τσιφλίκ Μ. Ασίας),

  -- Χρυσή 1905-1939,

  -- Θεοφάνης 1908-1981,

  -- Αχιλλέας 1910-1988 (πατέρας μου).

           Το 1919 ο προπάππους μου με την οικογένειά του μετακόμισαν από το πατρικό τους σπίτι, που ήταν κοντά στο πέτρινο γεφύρι στην σημερινή οικία, που αγόρασε από τον μουσουλμάνο Μεχμέτ Κεχαγιά εις την συνοικίαν Αγίου Γεωργίου κοντά στην πλατεία του χωριού. Από το 1894 με επίσημα έγγραφα (πωλητήρια) δίνει αρκετά χωράφια στον γιο του Ευάγγελο, ο οποίος στη συνέχεια από το 1908 και μετά κάνει και ο ίδιος αγορές χωραφιών. Συγχρόνως αγοράζει οικόπεδα της εκκλησίας Αγίας Παρασκευής κείμενα κοντά στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Το 1923 αγοράζει μεγάλο οικόπεδο κοντά στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, όπου αργότερα κτίζει τριώροφο οικοδομή (Καπνομάγαζο). Επίσης κτίζει τις αποθήκες εντός της αυλή τους σπιτιού, οι οποίες στην αρχή χρησιμοποιούνται ως ξυλαποθήκες και καπναποθήκες και σήμερα σ’ αυτές στεγάζεται το Λαογραφικό Μουσείο.

             Η κυρίως ασχολία της οικογένειας ήταν η καπνοκαλλιέργεια. Καλλιεργεί πολλά μακεδονικά στρέμματα (το ένα μακεδονικό στρέμμα ίσον 2.500 τ.μ) με καπνό και έχει εργάτες άνδρες και γυναίκες από τη Χαλκιδική κυρίως από την Αρναία, που μένουν στο σπίτι και δουλεύουν στα χωράφια με πληρωμή. Συγχρόνως καλλιεργεί σιτάρια, κριθάρια, αμπέλια, φυτεύει μποστάνια, όσπρια, σουσάμι, λαχανικά, ό,τι χρειάζεται για τη διατροφή μιας μεγάλης οικογένειας. Επίσης ασχολείται με εμπόριο ξυλείας. Ενοικιάζει το 1929 μια αποθήκη στην εταιρεία ΑΣΙΑΤΙΚ και παίρνει την αντιπροσωπεία για τα προϊόντα της (βενζίνη και λοιπά είδη). Το 1931 διορίζεται από τη SHELL ως αντιπρόσωπος για πώληση και κατανάλωση προϊόντων παραγομένων εκ του πετρελαίου. Στις δραστηριότητές του αυτές εμπλέκονται και οι δύο μεγάλοι υιοί του. Στην αρχή συγκατοικούν στο καινούργιο διώροφο σπίτι όλοι μαζί, δηλαδή ο παππούς και η γιαγιά με τα παιδιά τους (και οι προπαππούδες) τα οποία έχουν ενηλικιωθεί και παντρευτεί και σιγά σιγά ο καθένας δημιουργεί δικό του σπιτικό και φεύγει. Μένει ο παππούς με τη γιαγιά και τον τελευταίο γιο τους, τον πατέρα μου, ο οποίος παντρεύεται το 1935 με τη μητέρα μου τη Δάφνη Δημητρίου Νούνη. Εργάζονται σκληρά στα χωράφια μαζί με τους εργάτες, η μητέρα μαγειρεύει για όλους, αποκτούν 9 παιδιά ανά 2 ή 3 χρόνια. Τα αγόρια δεν έχουν την τύχη να ζήσουν και μένουμε τα 6 κορίτσια.

             Ο πατέρας κατατάσσεται στο 21ον Σύνταγμα Πεζικού και πολεμά στο Αλβανικό μέτωπο για 7 μήνες (5/10/1940-1/5/1941). Στα δύσκολα χρόνια του πολέμου πεθαίνει ο παππούς και η μητέρα μένει αρχηγός στο σπίτι με την ηλικιωμένη γιαγιά και τα τρία μικρά κοριτσάκια της, έχει χάσει εν τω μεταξύ το πρώτο της αγόρι. Έχει όλη την ευθύνη του σπιτιού, του νοικοκυριού δηλαδή, με τα ανύπαρκτα σχεδόν μέσα εκείνης της εποχής, καθώς επίσης έχει όλη την ευθύνη της δουλειάς στα χωράφια (στον κάμπο όπως έλεγε). Μια γυναίκα, η μητέρα μου, με τόση δύναμη και θέληση για ζωή, οικογένεια, δουλειά και νοικοκυριό, ολιγαρκής και πάντα με το χαμόγελο. Ήταν ευτυχισμένη μέσα στο βασίλειό της, στο σπίτι της. Ο πατέρας ένας ήσυχος, γλυκός άνθρωπος την θαύμαζε και την καμάρωνε. Ήταν πολύ περήφανος για τη γυναίκα που είχε, μια γυναίκα βράχο, μπροστάρισσα, δεν της χαλούσε χατίρι. Και η μητέρα όσο είχε την αναγνώριση τόση δύναμη έπαιρνε και δινόταν ολοκληρωτικά στην οικογένεια. Πολλές φορές μιλούσε για τον παππού πάντα με καλά λόγια. Τον θαύμαζε που ήταν έξυπνος και η γιαγιά μια καλοσυνάτη και καλόψυχη μας έλεγε. Με όλους τους συγγενείς, γείτονες, φίλους, γνωστούς οι σχέσεις ήταν άριστες και αργότερα με τους γαμπρούς, συμπεθέρους, κουμπάρους και ξανά καινούργιους φίλους. Ένα σπίτι ανοιχτό, μια μεγάλη αγκαλιά για τον καθένα και όλα αυτά με χαμόγελο και ψυχή. Δούλεψαν ακούραστα μέχρι τα γεράματά τους για να μας δώσουν ό,τι περισσότερο μπορούσαν. Όμως αυτό που πήραμε και είναι ανεκτίμητο είναι οι ηθικές αρχές και οι αξίες, καλούς τρόπους συμπεριφοράς, ευγένεια και εντιμότητα. Μέσα στο αίσθημα ασφάλειας και σιγουριάς που μας προσέφεραν, νιώθαμε ηρεμία, γαλήνη και βεβαιότητα. Είχαμε πάντα την φροντίδα και συμπαράστασή τους, αλλά και εμείς συμμεριζόμασταν τα προβλήματά τους, τα οποία γίνονταν κοινά. Με την αρμονική οικογενειακή ζωή μας μετέδωσαν καλές συνήθειες, τα ήθη, τα έθιμα, τον σεβασμό στον συνάνθρωπο. Η οικογένεια ήταν που βοήθησε ώστε να διαμορφωθεί ο χαρακτήρας μας και να αγαπήσουμε το σπίτι μας και τον δικό μας ξεχωριστό κόσμο.

        Το βασίλειο αυτό που δημιούργησαν με παιδιά, εγγόνια και δισέγγονα συνεχίζεται να διατηρείται μέχρι και σήμερα, ενώ έχουν περάσει έξι γενιές. Το σπίτι αυτό είναι το σημείο αναφοράς όλων.

         Εμείς κάναμε το ηθικό χρέος να διατηρήσουμε την ιστορία της οικογένειας Λαδιά με σεβασμό. Ελπίζω και εύχομαι και οι επόμενες γενιές να συνεχίσουν με την ίδια αγάπη, γιατί χωρίς την ιστορία μας είναι σαν να μην υπάρχουμε.

Οικογένεια Αχιλλέα και Δάφνης Λαδιά.
Λαδιάς Ευαγγέλου Αχιλλέας
1910-1988
Δάφνη Δημητρίου Νούνη
1913-2006


Αρραβώνας 10-06-1934
Γάμος 03-03-1935
hayatiladia

Παιδιά:
Ετος γεννήσεως:
Παναγιώτα Αχ. Λαδιά
1936
Ευάγγελος Αχ. Λαδιάς
1938-1939
Χρυσή Αχ. Λαδιά
1939
Ευαγγελία Αχ. Λαδιά
1942
Σοφία Αχ. Λαδιά
1946
Ευάγγελος Αχ. Λαδιάς
1948-1948
Ευάγγελος Αχ. Λαδιάς
1950-1950
Δήμητρα Αχ. Λαδιά
1953
Βασιλική Αχ. Λαδιά
1957

Βάσια Αχ. Λαδιά
To γενεαλογικό δέντρο της οικογενείας Λαδιά. 

   
plus.gif (86 bytes)  ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΟΣΧΟΥ 1825-1905
Σοφία
plus.gif (86 bytes)
Μόσχου Χιόνω η οποία Παντρεύτηκε τον Γιαννούλα
plus.gif (86 bytes) ..........








..........








plus.gif (86 bytes)
Μόσχου Φλούρου η οποία παντρεύτηκε τον Τερζόγλου
plus.gif (86 bytes) ..........








..........








plus.gif (86 bytes)
Μόσχου Βασίλου η οποία παντρεύτηκε τον Τσιφούτη,
plus.gif (86 bytes) ..........








..........








plus.gif (86 bytes)
Μόσχου Πασχάλη
plus.gif (86 bytes) ..........








..........








plus.gif (86 bytes)
Μόσχου Παναγιώτη (Πάντσιο)  
plus.gif (86 bytes) ..........








..........








plus.gif (86 bytes)
Λαδιάς Νικ. Ευάγγελος 1870-1943 & Ευαγγελία (Παν. Καργιανιώτη) 1875-1954
Λαδιάς Νικ. Ευάγγελος 1870-1943
Ευαγγελία (Παν. Καργιανιώτη) 1875-1954
plus.gif (86 bytes)
Λαδιάς Eυα. Aγγελος 1895-19..Λαδιάς Eυα. Aγγελος 1895-19.. plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Αγγ. Ευαγγελία  Λαδιά Αγγ. Ευαγγελία







plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Αγγ. Δημήτριος 1927-1997Φωτεινή plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Δημ. Αφροδίτη 1968
Δίγ. Νικόλαος
plus.gif (86 bytes) Δίγ. Νικ. Μιλτιάδης


plus.gif (86 bytes) Δίγ. Νικ. Δήμητρα


plus.gif (86 bytes) Δίγ. Νικ. Χρήστος


plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Αγγ. ΝικόλαοςΞυδ. Αννα plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Νικ. Αφροδίτη 1970
Χαρ. Αθανάσιος
plus.gif (86 bytes)
Χαρ. Αθ. Αννα



plus.gif (86 bytes) Χαρ. Αθ. Νικολέτα


plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Αγγ. ΒασίλειοςΤασ. Αικατερίνη plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Βασ. Αφροδίτη 1964-1972





plus.gif (86 bytes)
Λαδιάς Βασ. Αγγελος 1968
plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Αγγ. Κατερίνα



plus.gif (86 bytes)
Λαδιάς Αγγ. Βασίλης



plus.gif (86 bytes)
Λαδιάς Βασ. Χρήστος





plus.gif (86 bytes)
Λαδιάς Ευα. Θεοφάνης 1908-19..
Λαδιάς Eυα. Σωτήρης 1897-1977
Ουρανία 1904-1995
plus.gif (86 bytes) Λαδιά Σωτ. Ελλη 1925-2015Απα. Δημήτριος plus.gif (86 bytes)
Απα. Δημ. Ακρίτας 1964





plus.gif (86 bytes)
Απα. Δημ. Πολυξένη





plus.gif (86 bytes)
Λαδιάς. Σωτ. Πασχάλης
Λαδιάς. Σωτ. Πασχάλης
Μαρία-Αντουανέτα
plus.gif (86 bytes)
Λαδιάς Πασ. Φίλιππος 1958
Μαρία-Χριστίνα 1959
plus.gif (86 bytes) Λαδιά Φιλ. Σοφία 1986


plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Φιλ. Νικόλαος 1987


plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Φιλ. Κύριλλος 1989


plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Φιλ. Ηλίας 1990


plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Φιλ. Σαμουήλ 1993


plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Φιλ. Κοσμάς 2000


plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Πασ. Χριστίνα
Φίλιππος
plus.gif (86 bytes) . ..


plus.gif (86 bytes) . ..


plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Πασ. Εβλίν 1957
Πατρικ
plus.gif (86 bytes) Ελισάβετ 1982


plus.gif (86 bytes) ΑλίκηΧανσ plus.gif (86 bytes) Βιλιέ 2013
plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Πασ. Σαντάλ
plus.gif (86 bytes) Αλίσια


plus.gif (86 bytes) Αλέξανδρος


plus.gif (86 bytes) Ματθαίος


plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Σωτ.  Χρήστος (Τάκης)Ζωήτσα plus.gif (86 bytes)
Λαδιάς Χρή. Σωτήρης
Βασιλική
plus.gif (86 bytes)
Λαδιάς Σωτ. Χρήστος



plus.gif (86 bytes) Λαδιά Σωτ. Ευαγγελία 1932-2006Σαμ.






plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Σωτ. Ευάγγελος 1938-2007Λουκία plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Ευα. Ουρανία
Χαρ. Δημήτριος
plus.gif (86 bytes)
Χαρ. Δημ. Ευάγγελος



plus.gif (86 bytes)
Χαρ. Δημ. Κυριακή



plus.gif (86 bytes)
Λαδιάς Ευα. Σωτήριος










plus.gif (86 bytes)
Ladias_Vasilios_01-02-1920
Λαδιάς Eυα. Βασίλης  1900-1921

(Μάχη Τσαούς Τσιφλίκ Μικράς Ασίας)






plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Eυα. Χρυσή 1905-1939
Λαδιά Eυα. Χρυσή 1905-1939
Δόντσιος Αθανάσιος 1901-1976
plus.gif (86 bytes)
Δόντσιου Αθα. Βασιλική






plus.gif (86 bytes) Δόντσιος Αθα. Μιχαήλ 1928-1990Δερ. Ευαγγελία
plus.gif (86 bytes)
Δόντσιου Μιχ. Χρυσή





plus.gif (86 bytes) Δόντσιος Μιχ. Αθανάσιος




plus.gif (86 bytes) Δόντσιος Μιχ. Χρήστος




plus.gif (86 bytes) Δόντσιος Αθα. Παύλος 1933-1985Μαυ. Eλένη
plus.gif (86 bytes)
Δόντσιου Παυ. Χριστίνα




plus.gif (86 bytes)
Δόντσιος Παυ. Κωσταντίνος-Αθανάσιος




plus.gif (86 bytes)
Λαδιάς Ευα. Θεοφάνης 1908-1981
Λαδιάς Ευα. Θεοφάνης 1908-1981
Αμαλία 1919-1967
plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Θεο. Πέτρος 1941






plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Θεο. Ευάγγελος 1946






plus.gif (86 bytes)
Λαδιάς Aχιλλέας & Δάφνη
plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Αχι. Παναγιώτα
Λαδιά Αχι. Παναγιώτα 1936
Παπ. Χρήστος (Τάκης) 1933
plus.gif (86 bytes) Παπ. Χρη. Eλένη 1962Τσα. Δημήτριος 1958
plus.gif (86 bytes)
Τσα. Δημ. Πασχαλίνα1984Κυρ. Λάζαρος plus.gif (86 bytes) Κυρ. Γεωργία 2011
plus.gif (86 bytes) Κυρ. Ελένη 2012
plus.gif (86 bytes) Τσα. Δημ. Χριστίνα 1990





plus.gif (86 bytes) Παπ. Χρη. Δάφνη 1965Βελ. Βασίλης 1964 plus.gif (86 bytes) Βελ. Βασ. Αλεξάδρα 1994





plus.gif (86 bytes) Βελ.Βασ. Παναγιώτης 2001





plus.gif (86 bytes) Λαδιά Αχ. Ευάγγελος 1938-1939






plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Αχι. Χρυσή
Λαδιά Αχι. Χρυσή 1939
Κου. Μιλτιάδης 1939-2003
plus.gif (86 bytes) Κου. Μιλ. Παντελής 1965Σαβ. Αικατερίνη plus.gif (86 bytes) Κου. Παν. Μιλτιάδης 1991


plus.gif (86 bytes) Κου. Παν. Χαρούλα


plus.gif (86 bytes) Κου. Μιλ. Αχιλλέας 1969Πασ. Εφη 1969 plus.gif (86 bytes) Κου. Αχι. Μιλτιάδης 1994


plus.gif (86 bytes) Κου. Αχι. Χρύσα 1996


plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Αχι. Ευαγγελία
Λαδιά Αχι. Ευαγγελία 1942
Τσι. Αριστείδης 1940
plus.gif (86 bytes) Τσι. Αρι. Χρήστος 1967Ζερ. Ευαγγελία 1971 plus.gif (86 bytes) Τσι. Χρη. Κυριακή 2006


plus.gif (86 bytes) Τσι. Χρη. Αριστείδης 2008


plus.gif (86 bytes) Τσι. Αρι. Αχιλλέας 1970









plus.gif (86 bytes)
Λαδιά Αχι. Σοφία
Λαδιά Αχι. Σοφία 1946
Παν. Γεώργιος 1938-1991
plus.gif (86 bytes) Παν. Γεω. Μαρία 1971Καρ. Κώστας plus.gif (86 bytes) Καρ. Κωσ. Θεοδώρα.


plus.gif (86 bytes) Καρ. Κωσ. Σοφία


plus.gif (86 bytes) Παν. Γεω. ΔημήτριοςΚαρ. Στέλλα plus.gif (86 bytes) Παν.Δημ. Γεώργιος


plus.gif (86 bytes) Παν. Δημ. Ευάγγελος


plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Αχι. Ευάγγελος 1948-1948






plus.gif (86 bytes) Λαδιάς Αχι. Ευάγγελος 1950-1950






plus.gif (86 bytes) Λαδιά Αχι. Δήμητρα 1953






plus.gif (86 bytes) Λαδιά Αχι. Βασιλική 1957




Νέο Το Λαογραφικό Μουσείο " ΧΑΓΙΑΤΙ ΛΑΔΙΑ "
          Δημιουργήθηκε με ιδιωτική πρωτοβουλία και δαπάνες της Βασιλικής Αχ. Λαδιά και του Χρήστου Αρ. Τσιφούτη, αποκλειστικό κίνητρο των οποίων αποτελεί η αγάπη στην οικογένεια και την ιστορία του τόπου τους και ασφαλώς ο σεβασμός στην παράδοση. Όλα τα αντικείμενα λαογραφικής παράδοσης που εκτίθενται στο χώρο αποτελούν ταυτόχρονα μέρος της οικογενειακής τους κληρονομιάς και «ιερή» παρακαταθήκη, που διαφύλαξαν με αγάπη και σεβασμό.
          Το μουσείο βρίσκεται στο χωρίο Πρώτη, του Δήμου Αμφίπολης της Π.Ε. Σερρών σε κοντινή απόσταση από την κεντρική πλατεία του χωριού. Τα αντικείμενα της έκθεσης στεγάζονται σε δυο ισόγεια δώματα, εντός της αυλής της οικίας των Αχιλλέα και Δάφνης Λαδιά, τα οποία οικοδομήθηκαν το 1920 για να λειτουργήσουν επί δεκαετίες ως καπναποθήκες. Τα κτίσματα είναι απόλυτα προσαρμοσμένα στο πνεύμα δόμησης της τοπικής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, λιθόκτιστα απ’ έξω κι από μέσα με την πέτρα και το ξύλο ν’ ανάγονται στα κυρίαρχα δομικά υλικά κατασκευής τους, που συμπληρώνονται από πόρτες και παράθυρα παραδοσιακά, αλλά και αυλή από καλντερίμι.
          Το μουσείο άνοιξε τις πόρτες του για το κοινό τον Ιούλιο του 2014 συγκεντρώνοντας τη θερμή υποδοχή της τοπικής κοινωνίας, που αναζητούσε μια κοιτίδα διάσωσης και διάδοσης τόσο του πολιτιστικού της πλούτου όσο και του κοινωνικού της ιστού. Μια από τις βασικές επιδιώξεις των δημιουργών του άλλωστε, είναι η γνώση της κοινωνίας του χθες ώστε να καταστεί βοηθητική η κατανόηση της κοινωνίας του σήμερα.
Οι συλλογές του Λαογραφικού Μουσείου  "ΧΑΓΙΑΤΙ ΛΑΔΙΑ"
          Στο εσωτερικό του πρώτου κτηρίου παρουσιάζεται μέσα από αντιπροσωπευτικά αντικείμενα και εργαλεία η καλλιέργεια και επεξεργασία του καπνού. Καλλιέργεια που άρχισε στα Παγγαιοχώρια προς το τέλος του 19ου αιώνα και ήταν για πάνω από έναν αιώνα η κύρια ασχολία των κατοίκων, αλλά και η βασική πηγή εσόδων τους. Στους κατάλληλα διαμορφωμένους χώρους αναδεικνύονται τα αντικείμενα και τα εργαλεία με τα οποία γίνονταν πρώτα ο «σπαρμός» των φυτών και στη συνέχεια το «μπούρλιασμα», το «παστάλιασμα», το δέσιμο, το πακετάρισμα και οι λοιπές μεταποιητικές διαδικασίες. Στον ίδιο χώρο έχουν διαμορφωθεί όμορφες γωνιές, στις οποίες παρουσιάζονται πληροφορίες και εκθέματα αναφορικά με την καλλιέργεια του αμπελιού και τα παράγωγα του, όπως το κρασί, το τσίπουρο και το πετιμέζι. Ο επισκέπτης θα συναντήσει επίσης εργαλεία για τον θερισμό και την άλεση του σιταριού, εργαλεία για διάφορες άλλες χρήσεις με τα οποία πορεύονταν οι προηγούμενες γενιές. Τη συλλογή του πρώτου κτηρίου συμπληρώνουν τέλος, ένας αργαλειός και εργαλεία υφαντικής με τα οποία οι γυναίκες υφαίνανε τα υφαντά τους, τα κουρέλια και τα κιλίμια τους.
          Στο δεύτερο κτήριο παρουσιάζεται το εσωτερικό ενός Πρωταίικου σπιτιού, μιας μεσαίας οικονομικά οικογένειας, με αυθεντικά έπιπλα, ρετρό φωτογραφίες, χρηστικά και διακοσμητικά αντικείμενα. Στην οικία περιλαμβάνονται «η Σάλα», «ο Οντάς» με «το μιντέρι» όπου οι άνθρωποι κάθονταν καταγής κι έτρωγαν στον «σοφρά» μαζί με το παραδοσιακό «μαγκάλι» θέρμανσης. Αξιόλογος είναι ο χώρος της «Κουζίνας» με τα σκεύη για την παρασκευή του ψωμιού και του φαγητού που χρησιμοποιούνταν κατά κόρον εκείνη την εποχή. Παραδίπλα έχει στηθεί «η Κρεβατοκάμαρα» με το κρεβάτι του ζευγαριού και το παιδικό κρεβατάκι, τα παπλώματα με τα σεντόνια, κεντημένα στο χέρι κατάλευκα μαξιλάρια, εσώρουχα εποχής και πολλά άλλα.
          Τα εκθέματα του μουσείου αφηγούνται την δική τους ιστορία από κοινού με αυτή των κατοχών τους και μέσω αυτών τη ζωή και τη διαδρομή των κατοίκων του χωριού και όλης της ευρύτερης περιοχής του Παγγαίου. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το «Χαγιάτι Λαδιά» δημιουργήθηκε με πολύ κόπο, αλλά πολύ περισσότερο με αγάπη και μεράκι, καθώς είναι ένας ζωντανός τόπος γνωριμίας με τον λαϊκό πολιτισμό της Πρώτης.
Βάσια Λαδιά           
  Τηλέφωνο Επικοινωνίας:    
23240-61676 / 6977924671  
 
info  Το «Χαγιάτι Λαδιά» βρίσκεται στο χωρίο Πρώτη, του Δήμου Αμφίπολης της Π.Ε. Σερρών σε κοντινή απόσταση από την κεντρική πλατεία του χωριού [Εικόνα 4]. H Πρώτη απέχει: από Σέρρες 50χλμ. από Δράμα 27χλμ.   από Καβάλα 50χλμ. & από Θεσσαλονίκη 125χλμ. μέσω της Εγνατίας οδού, κόμβος Στρυμόνα. [Εικόνα 2]
Εικόνα 1
Εικόνα 2  -  Χάρτης Εικόνα 3 - Αεροφωτογραφία της Πρώτης Σερρών
Εικόνα 4 - Η κεντρική πλατεία της Πρώτης
Εικόνα 1
Εικόνα 2 Εικόνα 3
Εικόνα 4


Βάσια Λαδιά           
  Τηλέφωνο Επικοινωνίας:    
23240-61676 /6977924671


Η αρχιτεκτονική του μουσείου και τα χαρακτηριστικά του.      
Στις αρχές του 19 ου αιώνα τα σπίτια ήταν διώροφα αποτελούμενα από το ισόγειο και τον όροφο. Τα θεμέλια και το ισόγειο ήταν κτισμένα με πέτρα με το πάχος του τοίχου κυμαίνονταν από 50-80 εκατοστά. η τοιχοποιία του ισογείου συνεχίζονταν και στον όροφο με προεξοχή  (ΣΑΝΙΔΩΤΑ) κατασκευασμένη με  την τεχνική του τσατμά η μπαγντατί (κάθετα ξύλα και ξυλοδεσιές σε χιαστί και πάνω τους καρφωμένα οριζόντια ξύλινα πηχάκια και σοβατισμένο με μίγμα από ασβέστη ,άχυρο και άμμο).
Το Χαγιάτι   Υπήρχε επίσης ένα τεράστιο μπαλκόνι που αποτελούσε συνέχεια του δαπέδου του ορόφου  ενώ μπροστά στηριζόταν σε δυο ξύλινες κολώνες, η συνεχεία των οποίων στήριζε και την στέγη του μπαλκονιού. Ο χώρος κάτω από το μπαλκόνι ήταν συνήθως ανοιχτός στα πλάγια και αποτελούσε το χαγιάτι του σπιτιού εκεί βρισκόταν και η πέτρινη σκάλα που οδηγούσε στον όροφο. Ένα σπίτι στην Πρώτη που ακόμα κρατά αρκετά στοιχεία αυτής της αρχιτεκτονικής είναι του Δημητρίου Κοσμά (παλαιοτέρα Καλλιόπης Πέτσιου).
       Τα σπίτια ήταν κυρίως διώροφα, με βασικό αρχιτεκτονικό σχέδιο το ορθογώνιο παραλληλόγραμμο η τον κύβο. Tα θεμέλια και ο πρώτος όροφος ήταν κτισμένα με πέτρα με το πάχος του τοίχου να κυμαίνεται από 50-80 εκ. Το ισόγειο ήταν ανοιχτό στη μέση και κλειστό στις δυο άκρες. Στην μια πλευρά ήταν οι αποθήκες τροφίμων. Το αλεύρι,το σιτάρι, τα τουρσιά το πετιμέζι, η σταφλαρμιά, τα παστά καθώς και τα δεματοποιημένα καπνά. Στην άλλη πλευρά ήταν ο οντάς δηλαδή το καθιστικό και ένα άλλο δωμάτιο έναν επίσημο κατά κάποιον τρόπο χώρο, στον οποίο καθόταν όταν έρχονταν επισκέψεις. Κάτω από τα δωμάτια του ισογείου υπήρχε υπόγειο (κουί) για να μαλακώνουν τα σανδάλια (κιουντέδες) πριν το πασταλιασμα. Εκεί επίσης βρίσκονταν και τα βαρέλια με το κρασί. Σε πολλά σπίτια στο ισόγειο βρισκόταν και ο σταύλος (αχούρι) με τα παχνιά για την τροφή των ζώων. Μια εσωτερική ξύλινη σκάλα οδηγούσε στον όροφο. Στον όροφο υπήρχε διάδρομος και δεξιά και αριστερά από δυο δωμάτια το ένα από αυτά μεγαλύτερο  η σάλα για τις γιορτές. Ένα δωμάτιο ήταν η κρεβατοκάμαρα των γονιών και τα αλλά δωμάτια για τα παιδια. Τα πατώματα και οι οροφές ήταν ξύλινα. Το  χαρακτηριστικό στα σπίτια αυτά είναι ότι το μπαλκόνι βρισκόταν στο κέντρο, πάνω από την κυρία είσοδο του σπιτιού και στηριζόταν σε αντηρίδες τα δε κάγκελα του ήταν σιδερένια. Αργότερα έφτιαξαν και εξωτερική σκάλα για να έχουν πρόσβαση στον όροφο και από την  εξωτερική πλευρά του σπιτιού. Το όλο σύνολο του σπιτιού έδινε εξωτερικά μια αρμονική και ωραία από αισθητικής άποψης αρχιτεκτονική κατασκευή.
          Το Χαγιάτι. Στις αρχές του 19ου αιώνα  ήταν ημιυπαίθριος χώρος που αποτελούσε προέκταση του σπιτιού. Η λειτουργία του ήταν βασική για την ζωή των κατοίκων του χωριού. Ήταν ο κύριος  χώρος μπουρλιάσματος (αρμαθιάσματος) του καπνού. Αφού τον μάζευαν από τα καπνοχώραφα τον έβαζαν στα κοφίνια, τον φόρτωναν στα ζώα, τον κουβαλούσαν στο σπίτι και τον άδειαζαν  στο χαγιάτι. Στη μέση υπήρχαν τα αμέτρητα καπνόφυλλα - αδειασμένα από τα κοφίνια - και γύρω-γύρω καθισμένοι κάτω όλη η οικογένεια τον μπούρλιαζε με τις βελόνες φύλλο-φύλλο.
Το "χαγιάτι" από το σπίτι της οικογενείας Πέτσιου. (Αρχείο: Δημητρίου Κοσμά (Καλλιόπης Πέτσιου))          Ερχόντουσαν όμως κι άλλοι, φίλοι συγγενείς, γείτονες, είτε με δικό τους καπνό για παρέα είτε για να μπουρλιάσουν καμιά βελόνα προς ανακούφιση της οικογένειας. Τα παιδιά προσπαθούσαν και κείνα να μπουρλιάσουν ή τα παρότρυναν οι μεγάλοι να τραγουδούν, όταν δεν έπαιζε το ράδιο. Στο χαγιάτι γινόταν και το σίρτισμα δηλαδή το άδειασμα των βελονών σε σχοινί (κνάπι) ευθυγραμμίζοντας το, με ένα μεγάλο ξύλο λεπτό 2μ περίπου το λεγόμενο σαρίκι. Στη συνέχεια δε τα κρεμούσαν στα τελάρα και αφού έμεναν δύο μέρες στο χαγιάτι  τα έβγαζαν στον ήλιο για να στεγνώσουν. Στο χαγιάτι ο καθένας έλεγε τα προβλήματά του, καλαμπούριζε, σχολίαζε, .... και όλα αυτά δουλεύοντας συγχρόνως σκληρά. Με βρώμικα χέρια από την κόλλα των καπνόφυλλων, με δάχτυλα γεμάτα κοψίματα από τις βελόνες, με πατούσες σκληρές  από το ξυπόλητο περπάτημα .....  «Τα ΧΑΓΙΑΤΙΑ» όμως έχουν μείνει στη θύμηση ως χώροι συνάντησης και επικοινωνίας και όσα υπάρχουν σήμερα ζωντανεύουν αυτή την θύμηση.
<< Φωτογραφία: Πρώτη Σερρών.Το "χαγιάτι" από το σπίτι της οικογενείας Πέτσιου. (Αρχείο: Δημητρίου Κοσμά (Καλλιόπης Πέτσιου)).

Η αυλή των σπιτιών ήταν με καλντερίμι        Η αυλή των σπιτιών ήταν με καλντερίμι (πέτρα φυτευτή στο χώμα) και σε κάποια γωνιά υπήρχε ο φούρνος όπου έψηναν το χωριάτικο ψωμί ,τις πίττες, τα φαγητά, τα γλυκά, τα κουλουράκια. Συνήθως δίπλα βρισκόταν και το πλυσταριό όπου γινόταν το πλύσιμο των ρούχων. Σε άλλο σημείο της αυλής ήταν και  και ο χαλές η αναγκαίος (τουαλέτα). Κοντά στην αυλή πάντα υπήρχε ένα κομμάτι γης για να καλλιεργούν τα απαραίτητα για την οικογένεια λαχανικά. Απαραίτητο και το κοτέτσι με τις κότες για τα φρέσκα αυγά.

Παράθυρα του 1920
       Παράθυρα του 1920 με φάρδος 80 εκατοστά και ύψος ενάμισυ μέτρο. αποτελούνται το καθένα από δυο κανάτια εκ των οποίων το πάνω είναι σταθερό και το κάτω ανεβοκατεβαίνει. Από έξω υπάρχουν οριζόντιες σιδεριές για ασφάλεια. χώρος "ΧΑΓΙΑΤΙ ΛΑΔΙΑ"
      
      Χαρακτηριστικό στοιχείο της αυλής ήταν η αυλόπορτα η εξώπορτα. Το πάνω μέρος ήταν φτιαγμένο από ξύλα και πάνω σ’ αυτά υπήρχαν κεραμίδια. Τα κάθετα τμήματα τα αποτελούσαν λαξευμένες πέτρες με γωνιές. Η πόρτα ήταν δίφυλλη. Συνήθως άνοιγε το δεξί φύλλο. Το αριστερό φύλλο της αυλόπορτας ήταν στηριγμένο από μέσα με ένα μεγάλο σίδερο " κόντρα - αντηρίδα ".
       Το δεξί κλείδωνε πάνω στο αριστερό με κλειδαριά ενώ για γρήγορο άνοιγμα-κλείσιμο είχε ένα σίδερο όρθιο το οποίο σηκώνοντας το προς τα πάνω έσπρωχνε το ξύλο που ήταν καρφωμένο ψηλά ,για να ανοίξει.

Πέτρινος τοίχος       Τα περισσότερα σπίτια στην Πρώτη που είχαν αυλές, περιβάλλονταν από πολύ ψήλο πέτρινο τοίχο έτσι ώστε να μην μπορεί να δη κάνεις μέσα την αυλή και το υπόλοιπο σπίτι. Μέρος του αυλότοιχου στο "ΧΑΓΙΑΤΙ ΛΑΔΙΑ".
     
Παλία πόρτα καπναποθήκης του 1920
   Πόρτα καπναποθήκης του 1920 εντός του χώρου (χαγιάτι λαδιά ). Δεν άντεξε στο πέρασμα του χρόνου. Αποξηλώθηκε και αντικαταστάθηκε δε με πόρτα μονόφυλλη της ίδιας περίπου εποχής με σιδεριά στο πάνω μέρος και από πίσω δυο παραθυρόφυλλα με τζάμι τα οποία ανοιγοκλείνουν. Πόρτα καπναποθήκης του 1920
Βάσια Λαδιά   2014

Χαγιάτι Λαδιά  -  Αίθουσες Πολιτιστικών Εκδηλώσεων -  Εκθέσεις
 






Πρόγραμμα Εκδηλώσεων
Τεχνοχώρος " Klik 2015 " Xώρος τέχνης & γραφής.word - Πρόγραμμα Εκδηλώσεων 2015.


«« Πέμπτη 23 Ιουλίου. «Μασάλια Πρώτης» συμμετέχουν: Βασίλης Βελλίκης – Δασκαλούδης Παναγιώτης -Τσιουτσιούλης Βασίλης - Μάκης Πουρνάρης και όσοι γνωρίζουν. Καταγραφή λαογραφικού ενδιαφέροντος. Έναρξη 10:30μ.μ. »»
Μασάλια

««Σάββατο 1 Αυγούστου. Ομαδική έκθεση με τίτλο: «στον ήχο του καμβά και του σιδήρου». Με ζωγραφική συμμετέχουν:Haxel-Tsim-Sky art–Βάσια Λαδιά–Ίλια Κουφογεώργου - Δέσποινα Μπαχαροπούλου–Ανέστης Πρωταίος-Μανωλάκη Κατερίνα.
«« Δευτέρα 10 Αυγούστου. Ομαδική έκθεση πολυμορφική περίοδος. Με φωτογραφία. Συμμετέχουν: Βασίλης Φράσταλης–Μαμάκη Σοφία–Τσιουτσιούλης Ζαχαρίας–Κωνσταντίνος Κωστούδας. Με εικονογράφιση.Η γυναίκα της Ζάκυθος του Δ.

Με γλυπτική ο Κωνσταντίνος Βαής. Με μεικτή τεχνική: Ηρακλειώτου Μαρία. Διάρκεια έκθεσης: 1/8 έως 9/8. Ώρες λειτουργίας 8:30 με 11:00μ.μ »»
Σολωμού από την Κατερίνα Μανωλάκη. Με λαογραφικά αντικείμενα. Ηρακλειώτου Μαρία. Με κόσμημα Μαρία Μικροπούλου. Διάρκεια έκθεσης 10/8 έως 16/8. Ώρες λειτουργίας 8:30 με 11:00μ.μ»»
«« Πέμπτη 30 Ιουλίου. Θέατρο σκιών – Καραγκιόζης του Αγάπιου Αγαπίου. Έναρξη:10:00μ.μ »»
«« Πέμπτη 13 Αυγούστου. Αφιέρωμα στον Β. Τσιτσάνη με τον Βασίλη Βελλίκη. Έναρξη: 11:00μ.μ. λήξη: 1:30μ.μ. Σάββατο 15 Αυγούστου. Συναυλία: σχήμα: PATH. Έναρξη: 11:00 μ.μ. λήξη: 1:00μ.μ. »»


«« Παρασκευή 24 Ιουλίου.  Έκθεση μακετών. Αγοραστού Δημητρίου. Μακέτες σε κλίμακα σπιτιών και δημοσίων κτηρίων της Πρώτης Σερρών. Με τίτλο: «Βόλτα στην Πρώτη σε 10 βήματα». Διάρκεια έκθεσης: 24/7 έως 31/7. Ώρες λειτουργίας: 8:30μ.μ 11:00μ.μ.»» «« Κατά την διάρκεια της πολιτιστικής δραστηριότητας του summer klik –χώρος τέχνη και γραφής- το λαογραφικό μουσείο «Χαγιάτι Λαδιά» υποδέχεται το κοινό. »»
«« Κάθε Τετάρτη στο μπαλκόνι του klik λογοτεχνική δραστηριότητα με τίτλο: «Φέρε ένα βιβλίο να διαβάσουμε». Κάθε Τετάρτη ένα άλλο βιβλίο, κάθε Τετάρτη ένας άλλος αναγνώστης.»»






Πρόγραμμα Εκδηλώσεων
Τεχνοχώρος " Klik 2014 "



«« Ατομική έκθεση μακετών του Δημήτρη Αγοραστού. Διάρκεια εκδήλωσης 19-07-2014 έως 24-07-2014, ώρες λειτουργίας: 20.30-23.00. »»

Λαογραφική κληρονομιά 1890-1960, πορεία της οικογένειας Λαδιά. Διάρκεια εκδήλωσης 19-07-2014 έως 16-08-2014, ώρες λειτουργίας: 20.30-23.00. »»
«« Λαογραφική κληρονομιά 1890-1960, πορεία της οικογένειας Λαδιά. Διάρκεια εκδήλωσης 19-07-2014 έως 16-08-2014, ώρες λειτουργίας: 20.30-23.00.

«« Λαογραφική κληρονομιά 1890-1960, πορεία της οικογένειας Λαδιά. Διάρκεια εκδήλωσης 19-07-2014 έως 16-08-2014, ώρες λειτουργίας: 20.30-23.00. »»

«« Καβαλέτα στο δρόμο. Διάρκεια εκδήλωσης 22-07-2014 έως 05-08-2014, ώρες λειτουργίας: 21.00-23.30.
«« Λαογραφική κληρονομιά 1890-1960, πορεία της οικογένειας Λαδιά. Διάρκεια εκδήλωσης 19-07-2014 έως 16-08-2014, ώρες λειτουργίας: 20.30-23.00.
Παρουσίαση των εκδηλώσεων 15-08-2014, ώρα: 21.00.»»
Κονσέρτο για πιάνο και βιολί. Εκδήλωση 15-08-2014, ώρα: 21.10.»»

«« Τελετή λήξης εκδηλώσεων με την μπάντα του συλλόγου φιλομούσων Πρώτης " η Πρόοδος " 15-08-2014, ώρα: 21.45. »»







Πρόγραμμα Εκδηλώσεων
Τεχνοχώρος " Klik 2013 "



«« Καβαλέτα στο δρόμο, με θέμα: " οδός χρωμάτων". Διάρκεια εκδήλωσης 31-07-2013 έως 08-08-2013, ώρες λειτουργίας: 21.00-23.30.

»» Ομαδική έκθεση ζωγραφικής Δραμινών Καλλιτεχνών. Διάρκεια εκδήλωσης 31-07-2013 έως 03-08-2013, ώρες λειτουργίας: 20.00-22.30.
»» Εκθεση χειροποίητων κοσμημάτων. Διάρκεια εκδήλωσης 16-07-2013 έως 19-07-2013, ώρες λειτουργίας: 19.00-22.30.

«« Στα πλαίσια των 100 χρόνων, απελευθέρωσης των Σερρών. Εκθεση: "Ο πολιτισμός των καταγωγών", από την περιφερειακή ενότητα Σερρών. Διάρκεια εκδήλωσης 20-07-2013 έως 30-07-2013, ώρες λειτουργίας: 19.00-22.30. »»

«« Αναλόγιο: "η σονάτα του σεληνόφωτος" του Γιάννη Ρίτσου από την Παναγιώτα Δημητρίου. Εκδήλωση 05-07-2013, ώρα: 21.15 - 23.00 »»


Η κουζίνα 


 


Το καθιστικό 


Η κρεβατοκάμαρα 

 

Ο αργαλειός της γιαγιάς 

" Ο αργαλειός " της  οικογένειας Λαδιά.
Πρώτη Σερρών.
" Ο αργαλειός " της  οικογένειας Λαδιά.
(Αρχείο: www.hayatiladia.gr 15-11-2014)

Πρώτη Σερρών.
"Ο αργαλειός της γιαγιάς ".
(Αρχείο φωτογράφου:  Ιωάννη Ιατρίδη 1903-1953)
"Ο αργαλειός της γιαγιάς ". 
Η καπνοκαλλιέργεια & τα εργαλεία της



Πρώτη Σερρών. Οργωμα με ζώα,  " ζευγάς "
(Αρχείο: Τερζόγλου Παντελή 15-11-1974)
Οργωμα με ζώα
" Χασλαμάς "
Πρώτη Σερρών. Φυτώρια καπνού,
" Χασλαμάς ", οικογένεια Τενεκετζή.
(Αρχείο φωτογράφου:  Ιωάννη Ιατρίδη 1903-1953)



Πρώτη Σερρών. Συγκομιδή καπνού,
« σπάσιμο »,   οικογένεια Παπατζιάμου
(Αρχείο: Παπατζιάμου Χρήστου 01-08-1980)

Συγκομιδή καπνού


" Μπούρλιασμα " Πρώτη Σερρών. Επεξεργασία πράσινου καπνού," Μπούρλιασμα ",  οικογένεια Λαδιά.
(Αρχείο: οικ. Λαδιά 28-07-1938)


Αποξηραντήρια καπνούσε τελάρα, οικογένεια Λαδιά.
(Αρχείο: οικ. Λαδιά 1939)
Αποξυραντύρια καπνού οικ. Λαδιά
" Παστάλιασμα " καπνού οικ. Βαράνου. (Αρχείο Ιωάννη Ιατρίδη. Πρώτη Σερρών. Επεξεργασία ξηρού καπνού," Παστάλιασμα ",  οικογένεια Βαράνου.
(Αρχείο φωτογράφου:  Ιωάννη Ιατρίδη 1903-1953)
Τα εργαλεία του θέρους 


Η Αμπελοκαλλιέργεια & τα εργαλεία της



Πρώτη Σερρών. Εργαλεία αμπελοκαλλιέργειας
(Αρχείο: www.hayatiladia.gr 15-11-2014)
Εργαλεία αμπελοκαλλιέργειας
"ο τρύγος της αμπέλου" οικογένεια Αχιλλέα Λαδιά
Πρώτη Σερρών.
"Ο τρύγος της αμπέλου" οικογένεια Αχιλλέα Λαδιά.
(Αρχείο: Λαδιά Αχιλλέα & Δάφνης 15-10-1958)


Πρώτη Σερρών.
"Ο τρύγος" οικογένεια Λαδιά Αχιλλέα & Δάφνης.
(Αρχείο: Παπατζιάμου Δάφνης 18-09-1985)
"ο τρύγος" οικογένεια Λαδιά Αχιλλέα & Δάφνης.


" Τρύγος "  οικογένεια Ντίνα. Πρώτη Σερρών. "Ο τρύγος "  οικογένεια Ντίνα.
(Αρχείο: οικ. Ντίνα Παντελή 10-10-1951)


Πρώτη Σερρών. " Ο τρύγος "  οικογένεια Τάσσιου Χρήστου.
(Αρχείο: οικ. Λαδιά Βασιλείου 28-09-1959)
" Τρύγος "  οικογένεια Τάσσιου Χρήστου.


« Το ρακοκάζανο »   οικογένεια Τσιουτσιούλη.
Πρώτη Σερρών.
« Το ρακοκάζανο » της οικογένειας Τσιουτσιούλη.
(Αρχείο: Γκάντζου Παναγιώτη 01-11-1955)
Αντικείμενα αποθήκευσης 

 


Ο "οντάς" με το μιντέρι 

Ο "οντάς" με το μιντέρι 




Η Ιστορία του χωριού Πρώτη Σερρών
 α) θέση - όρια :
Αποψη του κέτρου της Πρώτης         Η Πρώτη είναι ένα από τα πιο παλιά, και ίσως το γραφικότερο χωριό της περιοχής Παγγαίου. Είναι χτισμένο στους πρόποδες του χρυσοφόρου βουνού και από τη βόρεια πλευρά του, σε υψόμετρο 310 μέτρα. Στα Νότιο-Δυτικά βρίσκεται το χωριό Ροδολίβος, στα Βόριο-Δυτικά το χωριό Αγγίστα και στα Βόριο-Ανατολικά η Νέα Μπάφρα. Από τα αστικά κέντρα της περιοχής απέχει πολύ (50χλμ. από Σέρρες, 27χλμ. από Δράμα, 50χλμ. από την Καβάλα, 120χλμ από τη Θεσσαλονίκη), γεγονός που ανάγκασε την περιοχή να αναπτύξει δικό της πολιτισμό και κουλτούρα.

      Ο χώρος που κατοικείται είναι γύρω στα 2.250 στρέμματα. Ο κάμπος είναι απλωμένος σε μεγάλη έκταση και φτάνει μέχρι τα γειτονικά χωριά. Τα αγροκτήματα καταλαμβάνουν 16.000 στρέμματα. Οι βοσκότοποι ανέρχονται σε 12.000 στρέμματα και οι άγονοι και ακαλλιέργητοι χώροι 9.500 στρέμματα. Οι Πρωταίοι έχουν κτήματα ακόμη και δίπλα στον Αγγίτη τα "Ουρμάνια" και στην αποξηρανθείσα λίμνη "Κούρεβο" της περιοχής Συμβολής.

Σοκάκι της Πρώτης      Η παράδοση αναφέρει πως η ιστορική Πρώτη, στην αρχαιότητα ονομαζότανε «Κίασα»ή «Κίεσα», [όπως και η επαρχία Φυλλίδος της οποίας ήταν πρωτεύουσα (κατά τον Στ. Μερτζίδη «Αι χώραι του παρελθόντος» Αθήνα 1883)], μετά ονομάστηκε «εβδομίστα» από τα 70 σπίτια που είχε, επί τουρκοκρατίας ονομάσθηκε Κιούπκιοϊ. Κιούπκιοϊ είναι τουρκική ονομασία και σημαίνει χωριό των πιθαριών, από τα πολλά πιθάρια (κιούπια) που βρέθηκαν. Υπήρχαν κεραμοποιεία , γιατί το χώμα (αργιλούχο) προσφέρεται για τέτοιου είδους κατεργασία. Μετονομάστηκε σε Πρώτη το 1927. Το όνομα Πρώτη δόθηκε κατά μία εκδοχή από τη πριγκίπισσα Πρώτη, που είχε το θέρετρό της κοντά στον οικισμό. Μια άλλη εκδοχή από τη πρώτη στάση του Μ. Αλεξάνδρου (στα μεταλλεία χρυσού) σε κάποια εκστρατεία του, ή από το γεγονός ότι είναι από τα πιο σύγχρονα χωριά της περιοχής και πρωτοστατεί σε πολλά, γι΄αυτό και το ονόμασαν "Πρώτη". Τα ονόματα του χωριού κατά χρονολογική σειρά από την αρχαιότητα έως σήμερα είναι : Κίασα ή Κίεσα, Δόβηρος, Εβδομίστα, Κιούπ-Κιόϊ, Πυθία, Πρώτη. (Κοντά στις ρίζες των Ελλήνων, το Παγγαίο μέσα στην ιστορία-Φώτης Σκαλίδης σελ.71).

      Το έτος 1925 ιδρύεται ο Σύλλογος Φιλομούσων "η Πρόοδος" . Το έτος 1926-27 ιδρύεται ο Γυμναστικός Σύλλογος "’ρης ". Το έτος 1919 ιδρύεται ο Γεωργικός Πιστωτικός Συνεταιρισμός Πρώτης "το Παγγαίον" .

      Πάνω ακριβώς από την Πρώτη στο Παγγαίο, βρίσκεται το μοναστήρι της "Θείας Αναλήψεώς", με μεγάλη ιστορία και δράση. Εύκολα μπορεί να το επισκεφθεί και το θαυμάσει ο κάθε πιστός, αφού απέχει μόνο 7 χλμ. από την Πρώτη και συνδέεται με ασφαλτόδρομο.

β) Η ιστορία του λαού:

Περιφορά εικόνας Αγίας Παρασκευής      Η ιστορία του χωριού και του λαού του ξεκινά από τα βάθη των αιώνων και οι σημερινοί κάτοικοι είναι απόγονοι των αρχαίων Ηδωνών, (Θρακική φυλή). Λαός πολεμικός (ήταν από τους λίγους λαούς που ξέφυγαν την αιχμαλωσία από τους Πέρσες κατά την εκστρατεία του Μεγάβαζου), προοδευτικός και με πολιτισμό σε μεγάλο βαθμό αναπτυγμένο.( Ηρόδοτος, πληροφορίες περί Αμφιπόλεως και περιοχής.)

      Στην αρχαιότητα κατά τους χρόνους της Αθηναικής και Σπαρτιατικής κυριαρχίας, όπως και αργότερα κατά τα χρόνια της Μακεδονικής, υπήρξε σημαντικό πολεμικό κέντρο. Στην απόλυτη δε δικαιοδοσία του υπαγόταν τότε τα περίφημα , όπως αναφέρει η ιστορία, μεταλλεία του Παγγαίου από τα οποία , τόσο ο Φίλιππος όσο και ο γιος του ο Μ. Αλέξανδρος, έβγαζαν χρυσό και άργυρο. Στο Παγγαίο βρίσκονται βαθιές στοές οι οποίες μαρτυρούν τη θέση και την ύπαρξη των μεταλλείων αυτών.

      Στις αρχές τα μεταλλεία τα εκμεταλλεύονταν οι κάτοικοι του χωριού και της περιοχής Ηδωνοί. Τα δε προϊόντα τους τα εκμεταλλευόταν η Αμφίπολη κόβοντας χρυσά και αργυρά νομίσματα, αυξάνοντας έτσι την κυριαρχία της και τη δύναμή της στην περιοχή.

      Μετά την άλωση όμως της Αμφίπολης από το Φίλιππο το Μακεδόνα , η οποία έγινε  το 357 π.χ. άρχισε σε συστηματικότερη εκμετάλλευση, διότι διέθετε χιλιάδες δούλους γι' αυτό το σκοπό. Μετά το θάνατο του Φιλίππου τα μεταλλεία ανέλαβε ο Μ. Αλέξανδρος ο οποίος οργάνωσε καλύτερα την εκμετάλλευση τους, με αποτέλεσμα τα αποθέματα του χρυσού και του αργύρου να ανέλθουν σε σημαντικά ποσά και να διαθέτονται για την κοπή χρυσών και αργυρών νομισμάτων, με τα οποία μπορούσε να οργανώνει μεγάλες εκστρατείες .Ενώ λοιπόν ο Μ. Αλέξανδρος πολεμούσε στην Ασία, τα μεταλλεία του Παγγαίου του προμήθευαν την κινητήρια δύναμη. Μετά το θάνατο του Μ. Αλεξάνδρου και για πολλά χρόνια αργότερα, τα εκμεταλλεύονταν οι επίγονοι. Κατά την Αλεξανδρινή εποχή, ο πολεμικός αλλά και πλούσιος λαός της περιοχής, έγινε σύμμαχος του ένδοξου στρατηλάτη και τον βοηθούσε πάρα πολύ με τους τολμηρούς και διαλεχτούς αξιωματούχους του, σε όλες τις μάχες εναντίον των βάρβαρων λαών.

      Ο λαός της περιοχής ήταν πάντοτε σύμμαχος με τους γειτονικούς λαούς των Οδομανών (Σερραίων), των Βισαλτών (Νιγριτινών), των Ηδωνών (Αμφιπολιτών) και έκανε σκληρούς αμυντικούς πολέμους κατά των Ρωμαίων κατακτητών, που κράτησαν μέχρι το έτος 148 μ.χ. όταν νικήθηκαν μαζί με τους συμμάχους τους από το Ρωμαίο στρατηγό Μέτελλο, για να γίνει από τότε και πολλά χρόνια, μαζί με την άλλη Μακεδονία , Ρωμαϊκή επαρχία. Η Ρωμαϊκή κυριαρχία κράτησε μέχρι το έτος 262 μ.χ. οπότε ολόκληρη η Μακεδονία και η σημερινή περιοχή του Νομού Σερρών κατακτήθηκαν από τους Ερούλους ( Γότθους ). Αλλά οι Γότθοι κατά το έτος 267 μ.χ. νικήθηκαν κοντά στη σημερινή Χρυσούπολη της Καβάλας και έτσι η περιοχή ολόκληρη που τόσο αγωνίσθηκε σκληρά , βρέθηκε πάλι κάτω από το Ρωμαϊκό ζυγό αφού υπέκυψε στο στρατηγό των Ρωμαίων Πόμπλιο Δέξιππο. Οι Γότθοι μετά απ΄αυτό την εγκατέλειψαν και έφυγαν. Έτσι η Μακεδονία, ξαναγίνεται ρωμαϊκή επαρχία, για να γίνει στη συνέχεια βυζαντινή.Σοκάκι στη Πρώτη

      Αργότερα κατά τους χρόνους της βυζαντινής αυτοκρατορίας παρουσιάζεται ο τσάρος της Βουλγαρίας Σαμουήλ, ο οποίος κατά το έτος 986 μ.χ. την κυριεύει. Μετά από 32 χρόνια δηλ. το έτος 1018 ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου, Βασίλειος ο Β' ο Βουλγαραροκτόνος, νικά τους Βουλγάρους κοντά Κλειδί, το σημερινό Σιδηρόκαστρο, και ελευθερώνει τη Μακεδονία και μαζί και την Πρώτη, την ένδοξη περιοχή των Ηδονών.

      Μετά από 2 αιώνες ησυχίας και ειρήνης , δηλ. το έτος 1204, η Μακεδονία πέφτει στα χέρια των Σταυροφόρων, για να τη διατηρήσουν μέχρι το έτος 1261 μ.χ. Τους έδιωξε από την περιοχή ο Αυτοκράτορας της Νίκαιας ο Μιχαήλ ο Η' ο Παλαιολόγος, ύστερα από σφοδρές μάχες.

      Η Μακεδονία και η περιοχή έμεινε στην κυριαρχία των Βυζαντινών μέχρι το 1430, για να πέσει στη συνέχεια στα χέρια των Μουσουλμάνων. Πέντε περίπου αιώνες δια τηρήθηκε ο ζυγός των Μουσουλμάνων επί της Μακεδονίας και κατά τη διάρκεια του οι γενναίοι και πολεμικοί Ηδωνοί, αλλά και οι γύρω λαοί, διατήρησαν με θαυμάσιο τρόπο τη γλώσσα τους τη θρησκεία τους, την εθνικότητά τους, τα ήθη τα έθιμα τους ,τον πολιτισμό τους, την πολεμικότητα τους. Το μαρτυρούν άλλως τε και οι γενναίοι απελευθερωτικοί αγώνες τους, αγώνες που δικαίωσαν περίτρανα τη φήμη του πολεμικού λαού των προγόνων τους, φήμη η οποία διατηρείται αμείωτη και τώρα στην περιοχή του Παγγαίου.

γ) Απελευθερωτικοί αγώνες.

Το Ηρώον της Πρώτης      Από το έτος 1710 που άρχισαν τα διάφορα απελευθερωτικά κινήματα, πολλές συγκρούσεις έγιναν και στην περιοχή Παγγαίου εναντίον των Τούρκων πρώτο και εναντίον των βουλγάρων μετά. Οι Βούλγαροι πάντα ζητούσαν μια έξοδο προς το Αιγαίο γι αυτό υποφθαλμιούσαν και την περιοχή αυτή. Εστελναν λοιπόν πολλούς δικούς τους να δημιουργήσουν οικογένειες εδώ για να έχουν τάχα δίκιο όταν μιλούσαν για το Μακεδονικό ζήτημα .Βλέποντας οι Έλληνες την επικίνδυνη αυτή δραστηριότητα για διείσδυση των Βουλγάρων στην περιοχή , άρχισαν να οργανώνουν τους απελευθερωτικούς αγώνες τους κατά των Τούρκων και κατά της απομακρύνσεως των Βουλγάρων. Πολλοί κάτοικοι της Πρώτης αλλά και γενικά της περιοχής , έλαβαν μέρος στους απελευθερωτικούς αυτούς αγώνες " πιάνοντας " το καριοφίλι και τα βουνά και πολλοί είναι εκείνοι που έδωσαν την ζωή τους για την ελευθερία. Ο αγώνας κατά των Τούρκων έγινε σιγά σιγά αγώνας κατά των βουλγάρων. Δημιουργείται το λεγόμενο " Ανατολικό ζήτημα " και στη συνέχεια ο Μακεδονικός αγώνας στον οποίο έδωσαν το παρών οι κάτοικοι. Πολλοί μακεδονομάχοι έδωσαν τη ζωή τους για την απολευθέρωση της πατρίδας τους.

      Οι Τούρκοι κατά τα 500 χρόνια της σκλαβιάς δεν μπόρεσαν να επιδράσουν επί των κατοίκων που παρέμειναν αγνοί , τόσο εθνικά και γλωσσικά, όσο και θρησκευτικά. Οι ελάχιστοι Τούρκοι που εγκαταστάθηκαν εδώ, είχαν απομονωθεί. Η ζωή του χωριού κυλούσε κανονικά ακολουθώντας την πορεία των 3000 χιλιάδων χρόνων της.

      Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά τα δεινά που πέρασε η περιοχή , ήρθε και ο Ελληνοιταλικός πόλεμος του 1940 με την κατοχή από τους Βουλγάρους και την εθνική αντίσταση των κατοίκων. Αμέσως μετά την κατάρρευση των οχυρών του Ρούπελ, πολλοί κάτοικοι πήραν τα όπλα και ανέβηκαν στο Παγγαίο και στα γύρω βουνά για να κάνουν την αντίστασή τους κατά των κατακτητών. Και σ' αυτή την υπόθεση πολλοί έδωσαν τη ζωή τους. Και μετά από 4 χρόνια ήρθε η ποθητή ελευθερία.

 http://www.hayatiladia.gr/Proti_photos/proti_makedoniko_kar.jpg

Μακεδονικό σπίτι στη Πρώτη
 http://www.hayatiladia.gr/Proti_photos/proti_neoklasiko_karamanli.jpg
Νεοκλασικό στη Πρώτη
http://www.hayatiladia.gr/Proti_photos/proti_neoklasiko_tsif.jpg 
Νεοκλασικό στη Πρώτη 
http://www.hayatiladia.gr/Proti_photos/proti_kapnomagazo_ladia.jpg 
 Νεοκλασικό στη Πρώτη
http://www.hayatiladia.gr/Proti_photos/proti_neoklasiko_band.jpg
Νεοκλασικό στη Πρώτη  
http://www.hayatiladia.gr/Proti_photos/proti_neoklasiko_zarkinou.jpg 
Νεοκλασικό στη Πρώτη 

http://www.hayatiladia.gr/Proti_photos/proti_neoklasiko_sotira.jpg 
Σοκάκι στη Πρώτη 
Η αρχιτεκτονική των ημιορεινών οικισμών του όρους Παγγαίου
          Οι παραδοσιακοί οικισμοί είναι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα του γενικότερου ελληνικού χώρου, με σπάνια αισθητική, πολεοδομική και ιστορική αξία. Πρόκειται για οικιστικά σύνολα, από κτίρια κατοικίας, σε μικρή απόσταση μεταξύ τους που συνδέονται με κοινόχρηστους δρόμους οι οποίοι συχνά εξακτινώνονται από μια ή περισσότερες διαμορφωμένες πλατείες ή ελεύθερους χώρους μπροστά από εκκλησίες. Συγκροτήθηκαν μέσα σε ιστορικά διαμορφωμένες συνθήκες και εξελίχθηκαν στο πέρασμα του χρόνου, άλλοτε ως καταφύγια, προκειμένου να προστατευτούν οι πληθυσμοί από την επιβουλή των κατακτητών ή την απειλή πειρατείας και άλλοτε ως εστίες τοπικής γεωργικής, κτηνοτροφικής ή βιοτεχνικής παραγωγής και εμπορικών συναλλαγών. 

          Στο Δήμο Αμφίπολης με προεδρικό διάταγμα ( Π.Δ. 19.10 ΦEK.594 της 13-11-1978 "Περί χαρακτηρισμού ως παραδοσιακών οικισμών τινών του κράτους και καθορισμού των όρων και περιορισμών δομήσεως και οικοπέδων αυτών" ), έχει χαρακτηρισθεί η Πρώτη Σερρών ως διατηρητέος οικισμός.

          Τα παλιά αρχοντικά της Πρώτης αποτελούν αδιάψευστο μάρτυρα της οικονομικής και πνευματικής ανάπτυξης των κατοίκων του Παγγαίου από την περίοδο της Τουρκοκρατίας έως σήμερα. Ανάλογα με την αρχιτεκτονική τους μορφή χωρίζονται σε δύο ομάδες. Στην πρώτη περιλαμβάνονται όσα ακολουθούν την τοπική λαϊκή αρχιτεκτονική και είναι τα παλαιότερα. Στη δεύτερη όσα ακολουθούν ευρωπαϊκούς αρχιτεκτονικούς ρυθμούς (μπαρόκ, νεοκλασικά) που είναι νεότερα. Χτίσθηκαν από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 20ου.

          Ο χαρακτηριστικός τύπος Παγγαιορίτικου σπιτιού, με τοπική λαϊκή αρχιτεκτονική, είναι διώροφο ορθογώνιο σπίτι. Τα οικοδομικά υλικά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή του είναι παρμένα από το γύρω χώρο: ξύλο από δάσος, σχιστόλιθος και πέτρες από το βουνό. Για τη σκεπή χρησιμοποιούνται κεραμίδια. Ο σκελετός, τα πατώματα και η στέγη είναι κατασκευασμένα από ξύλο. Τα κενά του σκελετού επιχρίονται με ασβεστοκονίαμα αναμεμιγμένο με άχυρο. Οι διαχωριστικοί τοίχοι είναι φτιαγμένοι από πηχάκια με σοβά. Το κενό αέρα που μένει ανάμεσα στα πηχάκια έχει θερμομονωτική αξία. Το ισόγειο συνήθως χρησιμοποιούνταν σαν στάβλος, ενώ μια εσωτερική σκάλα οδηγούσε στον πρώτο όροφο. Ο ημιυπαίθριος χώρος στη νότια πλευρά του σπιτιού (χαγιάτι) λειτουργούσε σαν προθάλαμος που εξυπηρετούσε τις ανάγκες του αερισμού αλλά χρησιμοποιούνταν και σαν ξηραντήριο καπνού και για άλλες αγροτικές εργασίες. Οι διάφορες παραλλαγές κατοικίας είχανε κοινά χαρακτηριστικά και είναι τα ακόλουθα:

- Οι τοίχοι ήταν χονδροί (πάχους 0,70-0,90 μ.) και με κύριο δομικό υλικό την πέτρα έτσι ώστε τα σπίτια να προστατεύονται από τους ισχυρούς ανέμους των βουνών. Τα ανοίγματα των τοίχων στις πλευρές με δυσμενή προσανατολισμό ήταν ιδιαίτερα μικρά έως και ανύπαρκτα.

- Θερμομόνωση επιτυγχάνονταν με στρογγυλά αποφλοιωμένα ξύλα πάνω σε καλάμια ή σανίδωμα και επιχρίονταν με ασβεστοκονίαμα.

- Η στέγη κατασκευαζόταν με κλίση για την αντιμετώπιση του χιονιού και τα δωμάτια καλύπτονταν από ξύλο τα ταβάνια.

- Τα σπίτια ήταν υπερυψωμένα, με περισσότερα παράθυρα στον όροφο παρά στο ισόγειο.

- Τα δωμάτια ήταν χαμηλοτάβανα για αποθήκευση θερμότητας.

          Ο χαρακτηριστικός τύπος Νεοκλασικού, με ευρωπαϊκούς αρχιτεκτονικούς ρυθμούς, είναι διώροφο τετράγωνο σπίτι. Τα οικοδομικά υλικά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή του είναι: πέτρες τετράγωνες από το βουνό και συμπαγές τούβλο. Για τη σκεπή χρησιμοποιούνται κεραμίδια. Τα πατώματα, η στέγη και η εσωτερική σκάλα είναι κατασκευασμένα από ξύλο. Έχουν μεγάλα ευρύχωρα δωμάτια, με ψηλά ταβάνια και μεγάλα παράθυρα. Εξωτερικά επιχρίονται με τσιμεντοκονίαμα., και τα παράθυρα, τα μπαλκόνια, οι γωνίες και τα αετώματα, έχουν σχέδια ανάγλυφα. Η αισθητική των Νεοκλασικών είναι μοναδικές και ξεχωριστές και αδιάψευστος μάρτυρας της οικονομικής και πνευματικής ανάπτυξης των κατοίκων του Παγγαίου.

by Tsif Chris 1995
 w w w . h a y a t i l a d i a . g r


Επιμέλεια: Παύλος  Π. Νούνης
 

 photo signature_zpsd2a79fd8.jpg