Πέμπτη, 31 Δεκεμβρίου 2015

Πρώτη Σερρών : Έθιμα Δωδεκαημέρου στο Δήμο Πρώτης


Πρωτοχρονιάτικος κύκλος
Το αμίλητο νερό
Γινονταν ανήμερα της Πρωτοχρονιάς πρίν χτυπήσει
η καμπάνα για τη Θεία Λειτουργία,δηλαδή χαράματα.
Οι γυναίκες πήγαιναν με μια στάμνα ή ένα γκούμι στη βρύση
του μαχαλά (δημόσια βρύση,μια σε κάθε μαχαλά) και έπαιρναν
νερό.
Κατά τη διάρκεια της διαδρομής (πήγαινε-έλα στη βρύση),
δεν έπρεπε να μιλήσουν σε κανένα για να πάει η χρονιά καλά!
Έτσι έμεινε και η φράση : "Μίλα βρέ! Γιατί δεν μιλάς; Το αμίλητο νερό ήπιες;"
Η Χαρβασίλα (η..τοπικά Κάλαντα) 
Μετά την αλλαγή του χρόνου κάθε 1η Ιανουαρίου,στις πέντε η ώρα το πρωί,τα παιδιά του χωριού έκαναν "χαρβασίλα".
Έφτιαχναν  ένα ξύλινο σφυρί και μ΄αυτό πήγαιναν στα σπίτια και χτυπούσαν τις πόρτες και τα παράθυρα για να ξυπνήσουν οι άνθρωποι και να τους κεράσουν.
Το τραγούδι που έλεγαν χτυπώντας με το ξύλινο σφυρί
ήταν το εξής: 
"Σούρμπα-σούρμπα κόλιαντρα
δύο χιλιάδες πρόβατα
και άλλα τόσα γίδια
δω μ΄κυρά μ καρύδια
μη σε σπάσω τη θύρα σου
και την παραθύρα σου.
Τα σπλιά μ΄,τα σπλιούμ΄
και μια καραγκιόζικη νύφη".
Την ευχή στο τέλος του τραγουδιού την έλεγαν
οταν στο σπίτι που πήγαιναν υπήρχε ελεύθερο
αγόρι.Αν υπήρχε ελεύθερο κορίτσι έλεγαν ".... και
ένα καραγκιόζικο γαμπρό".
Βέβαια έλεγαν και άλλες ευχές για τον καινούργιο
χρόνο,π.χ. να βγάλτε πολύ σιτάρι,να βγάλτε καπνό,κλπ.
Το ποδαρικό  
Γίνονταν κάθε χρόνο τη δεύτερη μέρα της Πρωτοχρονιάς 
(2 Ιανουαρίου).
Έκαιγε το τζάκι σε κάθε σπίτι και οι γυναίκες έβαζαν
δίπλα του ένα ταψί με πίτουρα και αλάτι.
Κάθε παιδί που έμπαινε στο σπίτι πήγαινε κοντά στο τζάκι
,έπαιρνε,και έριχνε στη φωτιά τρείς φορές από λίγα
πίτουρα και αλάτι(τρείς πρέσες).
Καθώς τα έριχνε στη φωτιά έλεγε τη φράση: "Ένα κουκουρίκου,δέκα κουκουντιάκ",δηλαδή η κλώσσα του
σπιτιού που θα κλωσούσε την άνοιξη να βγάλει ένα
κόκορα και δέκα κότες.
Οι νοικοκυρές ήθελαν δέκα κότες και ένα κόκορα για να
έχουν στο σπίτι πολλά αυγά.
Μερικές φορές τα παιδιά έλεγαν το αντίθετο,"δέκα
κουκουρίκου,ένα κουκουντιάκ",για να πεισμώσουν
την νοικοκυρά.
Πρίν μπούν στο σπίτι τα παιδιά έλεγαν "Καλημέρα!
Καλή χρονιά!" και μετά το εξής τραγούδι:
"Μας προβόδισε ο δάσκαλος
να μας δώστε πέντε αυγά
κι αν δεν έχετε πέντε αυγά
παίρνουμε την κλωσαριά
να γεννά και να κλωσά
και να σέρνει τα πουλιά.
Και του Χρόνου.
Η κλώσσα τα πουλιά
Γίνεται κάθε χρόνο τη δεύτερη μέρα της Πρωτοχρονιάς.
Το εκτελούν οι νέοι του χωριού να υπηρετήσουν τη
θητεία τους στον ελληνικό στρατό,δηλαδή να πάνε στρατιώτες.
Οι ίδιοι νέοι τη Μεγάλη Παρασκευή σηκώνουν και περιφέρουν
τον Επιτάφιο στους δρόμους του χωριού.
Το έθιμο αρχίζει πρωί-πρωί καθώς οι νέοι συγκεντρώνονται
στην πλατεία του χωριού και ετοιμάζουν τα σύνεργα τους.
Κοντάρια(βαταγαριές),σπάγγους,μπουκάλια με κρασί και
τα παραδοσιακά λαϊκά όργανα "τα ζουρνούδια".
Αρχίζουν και περιφέρονται στους δρόμους του χωριού
μέχρι αργά το μεσημέρι,πίνοντας,τραγουδώντας και
χορεύοντας με τη συνοδεία των λαϊκών οργάνων.
Το παραδοσιακό τραγούδι που χιλιοτραγουδιέται εκείνη την
ημέρα είναι το εξής:
Η κλώσσα,τα πουλιά,
η κλώσσα τα πουλιά,η κλώσσα τα πουλιά
η κλώσσα τα πουλιά δεν τα ¨βγαλε σωστ! Α!
στο διάβολο για κλώσα,
δεν σε ξαναβάζω τόσα!
Σου έβαλα εννιά,σου έβαλα εννιά,
σου έβαλα εννιά και μου "βγαλες εφτά! (πουλιά)
Α! στο διάβολο για κλώσσα,
δεν σε ξαναβάζω τόσα.
Και συ ρε πετεινέ,μεγάλε και τρανέ,
και συ ρε πετεινέ,μεγάλε και τρανέ
που μας πλάκωσες την κότα
στης γειτόνισσας τη πόρτα.... 
Από το 5ο τεύχος της εφημερίδας 
"ΤΑ ΝΕΑ του Δήμου Πρώτης" 
Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2009
www.protiserron.gr 
Επιμέλεια:Παύλος Π.Νούνης

 photo signature_zpsd2a79fd8.jpg