Σάββατο, 24 Μαρτίου 2018

Θεσσαλονίκη: Παράδοση: Μακεδονική Παράδοση....

Φωτογραφία του χρήστη Μακεδονική παράδοση - Macedonian traditions.
ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΠΡΟΦΙΤΗ ΗΛΙΑ-ΠΥΛΑΙΑ



Μακεδονική παράδοση - Macedonian traditions

Στην πόρτα του Σαλονικιού (Πυλαία Θεσ/νίκης) - Μακεδονικά τραγούδια

 Παλαιότατο Μακεδονικό τραγούδι της αγάπης από την Πυλαία (παλιά Καπουτζήδα) Θεσσαλονίκης.  

Περιγράφει την πίστη της Θεσσαλονικιάς στον ξενιτεμένο σύζυγό της και την άρνησή της να υποκύψει στον έρωτα του "Γενίτσαρου". Οι στίχοι του έχουν καταγραφεί από ξένους περιηγητές στον Μακεδονικό χώρο ήδη από τον 19ο αιώνα. Αναφερόταν από αυτούς ως "πατινάδα", δηλαδή ως ενός είδους δρομικού τραγουδιού που οι Θεσσαλονικείς τραγουδούσαν στις αγαπημένες τους. Στιχουργικές και μουσικές παραλλαγές του υπάρχουν σήμερα σε αρκετά ντόπια Μακεδονικά χωριά του νομού Θεσσαλονίκης (όπως π.χ. στο Μελισσοχώρι) καθώς και σε χωριά της περιοχής Βισαλτίας Σερρών. Η Πυλαία Θεσσαλονίκης είναι ακόμη και σήμερα φορέας πολύ παλιών παραδόσεων και τραγουδιών. Το ιδιαίτερο ηχόχρωμα της τοπικής μουσικοχορευτικής παράδοσης αναδεικνύει ποιοτικά χαρακτηριστικά που μας οδηγούν πίσω στους Βυζαντινούς χρόνους. Το ηχόχρωμα των τραγουδιών της ανήκει σε έναν ευρύτερο κύκλο και θα μπορούσε κανείς να το κατατάξει στο ηχόχρωμα της Χαλκιδικής, μολονότι υπάρχουν μελισματικές φόρμες κοινές και με την περιοχή του Λαγκαδά. Απόσπασμα: Από την εκπομπή του Γιώργη Μελίκη που προβαλλόταν στην ΕΤ3 "Ο Τόπος και το τραγούδι του", επεισόδιο "Σαλονίκη Παινεμένη Δ' Μέρος" Βιολί: Γιάννης Κουσουλάκης Ούτι: Βασίλης Κασούρας Τραγούδι: Ντόπιες Πυλαιώτισσες Οι στίχοι: Στην Πόρτα του Σαλονικιού, κάθεται ένας Γιανίτσαρος βάσταγε και στα χέρια του μαλαματένιο ταμπουρά μαλαματένιο ταμπουρά, γιε μ' το βαστά, γιε μ' και το λαλάει - Κόρη μου Θεσσαλονικιά, 'πο 'χεις αράδα τα φλουριά Έδωσα όρκο στην αυλή, πώς θα σε πάρω το φιλί. - Βρε Αρβανίτη, βρε σκυλί δε σε το δίνω το φιλί. Έχω άντρα ταξιδευτή και έμμορφο πραματευτή. Στην Αλεξάνδρεια το πουλεί και καζαντίζει το φλουρί. Στην Πόρτα του Σαλονικού κάθεται ένας Γιανίτσαρος.




Η φορεσιά της Καπουτζήδας συναντιόταν κατά τα παλιότερα χρόνια στην περιοχή της Καπουτζήδας, σημερινό προάστιο στα νότια της Θεσσαλονίκης που φέρει πια το όνομα Πυλαία. Οι Καπουτζηδιανές έβαφαν τα μαλλιά, που χρησιμοποιούσαν για την ύφανση των φορεμάτων τους, με διάφορα έντονα χρώματα, όπως «τριανταφυλλί», γαλάζιο, πράσινο, «κίτερνο», «κιμπαμπένιο», «μόρκο» κτλ. Με αυτά τα μαλλιά στόλιζαν το σαγιά τους, ύφαιναν τη φούτα τους και τα παρδαλίσια της (ποδιά με κλωστές και φούντες που κρέμονταν) και ετοίμαζαν τα κορίτσια για την προίκα τους μαξιλάρες, βελέντζες, κιλίμια, πετσέτες και άλλα.
Τη φορεσιά της Καπουτζήδας αποτελούσαν η φανέλα με τα πλεχτά μανίκια, το π(ου)κάμ(ι)σου, το σαγιά, το μάλλινο ζωνάρι, η φούτα, το χρυσοκέντητο ζουνάρι, η γούνα, οι κάλτσες ή σκουφούνια και οι παντόφλες ή γαλέντζες.
Οι καπουτζηδιανές ήταν εντυπωσιακές με αυτές τις φορεσιές και ονομαστές για τα γλέντια και τους ιδιόμορφους χορούς τους: https://www.youtube.com/watch?v=6Lc8LFhintE

Ο κεφαλόδεσμος, η κουκούλα όπως ονομαζόταν, σχηματιζόταν με το τουλπάνι, το τσεμπέρι, το πισκίρι ή κάρπα και την άκρη. Τα κοσμήματα της φορεσιάς ήταν οι αλυσίδες με τα φλουριά, το κλεικουτήρι, το σουργούτς ή λούδι, τα κρεματσούλια, τα μπελετζίκια και τα δαχτυλίδια.

Στο κεφάλι, χώριζαν τα μαλλιά τους σε δύο ίσα μέρη και έπλεκαν κοτσίδες. Η κουκούλα που τα σκέπαζε αποτελούταν από τρία μαντήλια: το τουλπάνι, το τσεμπέρι, το πισκίρι ή κάρπα και μια ολοκέντητη ταινία, την άκρη. Το τουλπάνι ήταν ένα άσπρο, τετράγωνο μαντήλι που χρησιμοποιούσαν τριγωνικά διπλωμένο, σφιχτά για να συγκρατεί τα μαλλιά τους. Το τσεμπέρι ήταν επίσης τετράγωνο, αλλά σταμπωτό μαντήλι και προετοίμαζε το σχήμα του κεφαλόδεσμου, συγκρατώντας το πισκίρι που έμπαινε πάνω από αυτό. Το πισκίρι ή κάρπα ήταν ένα μεγάλο ορθογώνιο μαντήλι κεντημένο στις τρεις γωνίες του, και από τις δύο πλευρές του, με πολύχρωμα σκούρα κεντήματα, ενώ στην τέταρτη γωνία του είχε κρόσσια και φούντες από τις κλωστές του κεντήματος. Για τον κεφαλόδεσμο, τα μαλλιά τους ήταν χωρισμένα σε δύο μέρη και πλεγμένα κοτσίδες. Ο τρόπος που έφτιαχναν τον κεφαλόδεσμο ονομαζόταν κουκούλα και αποτελούταν από τρία μαντήλια –το τουλπάνι, το τσεμπέρι, το πισκίρι ή την κάρπα και μια ολοκέντητη ταινία, την άκρη. Το τουλπάνι είναι το άσπρο, τετράγωνο μαντήλι που χρησιμοποιούσαν τριγωνικά διπλωμένο για να καλύπτουν όλα τα μαλλιά και να τα σφίγγουν για να σταθούν καλύτερα όλα τα υπόλοιπα κομμάτια του κεφαλόδεσμου, της κουκούλας. Το τσεμπέρι ήταν ένα άσπρο, τετράγωνο, σταμπωτό μαντήλι που έδινε το σχήμα του κεφαλόδεσμου και συγκρατούσε το πισκίρι. Το πισκίρι ή κάρπα ήταν ένα μεγάλο, ορθογώνιο μαντήλι, συνήθως κεντημένο στις τρεις του γωνίες και από τις δύο πλευρές με πολύχρωμα, σκούρα κεντήματα. Τοποθετούταν πάνω από το τσεμπέρι, με την ακέντητη γωνία να πέφτει στο μέτωπο. Η άκρη ήταν μια άσπρη ή κόκκινη λωρίδα, στενή και μακριά. Είχε κεντημένα στο κέντρο της, που φαινόταν στο μέτωπο, γεωμετρικά σχέδια από πολύχρωμα μετάξια. Η κρεμάστρα με τα μήλα ή το μελούσι στόλιζαν το κεντρικό ύφασμα της άκρης, ενώ το τελείωμα των κλωστών κατέληγε σε δύο φούντες που έφτανα ως τον ποδόγυρο. Η άκρη περνούσε και κάτω από το σαγόνι, συγκρατώντας έτσι τον κεφαλόδεσμο πάντα στη θέση του. Τα κοσμήματα της Καπουτζήδας φορεσιάς ήταν οι αλυσίδες με τα φλουριά και τις ντούμπλες, το κλεικουτήρι που έκλεινε το ζουνάρι, το σουργούτς ή λούδι (νυφικό κόσμημα), τα κρεματσούλια (σκουλαρίκια με πετράδια και αλυσίδες σε βυζαντινά πρότυπα), τα μπελετζίκια και τα δαχτυλίδια της.
Επιμέλεια: Παύλος Π .Νούνης

 photo signature_zpsd2a79fd8.jpg